کشف مهم باستان شناسی در کرمانشاه/ سنگ یادمان شاه آشور در قباق تپه کشف شد

شنبه ۲۸ فروردين ۱۴۰۰ ساعت ۱۳:۴۰ | کد مطلب: ۳۴۶۴۹
کشف مهم باستان شناسی در کرمانشاه/ سنگ یادمان شاه آشور در قباق تپه کشف شد
150 سال انتظار باستان شناسان به پایان رسید و برای نخستین بار تکه ای از یک سنگ یادمان از شاهان آشوری طی کاوش باستان شناسی در قباق تپه کوزران کرمانشاه کشف شد.
اسکان نيوز:  هرچند تاکنون دوسنگ یادمان دیگر از شاهان آشوری در دو نقطه دیگر از ایران کشف شده (تپه نجف آباد و سنگ یادمان ایران که احتمالاً از حوالی کرمانشاه کشف شده است)، اما هیچکدام از آن‌ها طی کاوش باستان شناسی کشف نشده بودند، بنابراین بافت باستان شناختی آنها برای پژوهشگران نامشخص بود.

 این روزها کاوش‌های باستان شناسی روی قباق تپه کوزران در حال انجام است، قباق تپه ای که رد پایی از 1800 تا 800 سال پیش از میلاد کاسی ها تا آشورها را در دل خود دارد.

 سجاد علی‌بیگی، سرپرست گروه باستان شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه رازی که این روزها در تپه قباق کوزران مشغول انجام کاوش‌های باستان‌شناسی است، درخصوص کشف اخیر ردپای شاهان آشوری در این منطقه از کرمانشاه توضیح داد: قباق تپه مکانی است که بر اساس یافته‌های باستان شناختی حداقل از هزاره سوم پیش از میلاد مورد سکونت قرار گرفته و تا به امروز هم به حیات خود ادامه داده است.

وی اضافه کرد: البته قباق تپه از دهه‌های قبل هم شناخته شده بود، به‌طوری‌که در سال 1937 میلادی «سر اورل اشتاین» باستان‌شناس انگلیسی از این محوطه و چند محوطه باستانی دیگر این محدوده همچون چیا گنوژ، چیا نرگس، تپه خیبر و از جمله قباق تپه نام برده و به اهمیت آن‌ها اشاره کرده است. چندماه بعد در همان سال 1937 هم اریخ اشمیت، باستان‌شناس آمریکایی ضمن عکس‌برداری هوایی از برخی از محوطه‌های شمال ماهیدشت و کوزران برخی از تپه‌های مهم منطقه از جمله قباق تپه را روی نقشه مسیر پرواز خود نشانه‌گذاری کرده و در کتاب معروف خود «پرواز بر فراز شهرهای باستانی ایران»  به اهمیت محوطه‌های این منطقه اشاره نموده و ابراز امیدواری کرده که روزی باستان‌شناسان کاوش‌های باستان شناسی در برخی از آن‌ها را به انجام برسانند. سرانجام در سال 1347 سه نفر از باستان شناسان ایرانی، آقایان علی اکبر سرافراز، دکتر محمدرحیم صراف و احسان یغمایی که بررسی‌هایی را در استان کرمانشاه انجام می‌دادند بررسی‌هایی را هم در منطقه کوزران و ماهیدشت به انجام رساندند و در گزارش خود اعلام می کنند که قباق تپه از دوره روستانشینی تا دوره ساسانی سکونتگاه بوده است. این هیئت یک سال بعد ترتیبی داد که محوطه با شماره 865 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد.

عضو هیات علمی گروه باستان شناسی دانشگاه رازی کرمانشاه افزود: سال 1377 دکتر عباس مترجم عضو  کنونی هیات علمی دانشگاه بوعلی همدان بررسی‌های مجددی را از دشت کوزران انجام داد و ضمن بررسی قباق تپه از این محوطه به عنوان استقرار مهمی مربوط به دورۀ اشکانی یاد نموده است. 

وی اضافه کرد: البته پیش از آن هم در سال 1371 بطور اتفاقی در حاشیه محوطه ظرف کوچکی حاوی 141 سکه مربوط به دوره هخامنشی و سلوکی با قدمت 2400 تا 2300 سال کشف شد که بلافاصله این مجموعه توسط نیروی انتظامی ضبط و تحویل ادارۀ میراث فرهنگی استان کرمانشاه شد. 

علی بیگی از یک ماجرا اتفاقی که باعث شد پایش برای کاوش به قباق تپه باز شود گفت و افزود: سال 1398 که در تپه خیبر شهرستان روانسر مشغول انجام کاوش‌های باستان‌شناسی بودم اطلاع یافتم که قطعه سنگ حجاری شده ای در روستا تپه قباق منطقه کوزران وجود دارد که پس از مدت کوتاهی برای بازدید آن رفتم و مشخص شد با یک «قاب سنگی پاشنه در»حجاری شده مربوط به دوره آشور نو یعنی حدود قرن هشتم قبل از میلاد رو برو هستیم. در واقع این یافته نشان می‌داد که احتمالا ساختمانی به سبک دوره آشور نو که شاید محل فرمانداری یکی از مراکز ایالتی دوره  آشور نو در منطقه زاگرس مرکزی بوده، در این محل برپا شده است. این یافته می‌توانست سرنخ‌های بسیار  مهمی در رابطه با پاسخگویی به برخی از پرسش‌های قدیمی در اختیار باستان شناسان قرار دهد، از این رو  بلافاصله با اطلاع به اداره کل میراث فرهنگی استان این قطعه سنگ حجاری شده مهم به اداره میراث فرهنگی انتقال پیدا کرد.

وی تاکید کرد: برای رسیدن به اطلاعات دقیق‌تر، گمانه زنی در این محوطه با کسب مجوزهای لازم از پژوهشکده باستان شناسی و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در دستور کار قرار گرفت. از این رو با هدف به دست آوردن شناخت نسبی نسبت به محوطه و انجام لایه‌نگاری در محوطه، کاوش های کوچک مقیاس در محوطه با بودجه دانشگاه رازی و صندوق حمایت از پژوهشگران کشور انجام شد.



 

سرپرست گروه کاوش باستان شناسی در تپه قباق کرمانشاه با بیان این‌که کاوش‌ها را در دو بخش از تپه انجام داده‌اند، عنوان کرد: در بخش دامنه جنوبی تپه ترانشه‌ای به ابعاد سه در سه متر ایجاد کردیم و طی کاوش به بقایای سطوح خشت فرش شده رسیدیم که با حصیر فرش شده بود. در واقع بقایای استقرار در این بخش نشان می‌دهد که قدمت این بخش به حدود 1700 تا 1800 سال پیش از میلاد یعنی هم زمان با دوره کاسی‌ها بر می‌گردد. با توجه به ارتفاع تپه و رسوبات دشت قطعا در صورت ادامۀ کاوش ها در لایه‌های عمیق تر، می توان انتظار کشف لایه های بسیار قدیمی تر را در این محوطه داشت.

وی افزود: در گمانه‌ای که بر روی تپه ایجاد کردیم علاوه بر کشف پی دیوار سنگی، چاله های ذخیره گندم  و تنورهای پخت نان و همچنین قطعه سنگی را کشف کردیم که نشان می‌دهد که بخشی از یک سنگ یادمان مربوط به دوره سارگُن دوم شاه آشور است. در واقع شاهان سلسله آشور در شمال عراق امروزی و در منطقه موصول یک امپراطوری بزرگ را تشکیل داده بودند که تا مصر و قبرس را به زیر سیطره خود برده بود. آشوریان که قلمرو خود را در منطقۀ غرب آسیا گسترش داده بودند و از جنوب تا خلیج فارس، از شرق تا تهران و کاشان و از شمال تا ترکیه لشکرکشی می کردند، به یاد پیروزی‌های خود یادمان‌هایی را برپا می‌کردند. سنگ یادمانی را هم که در قباق تپه کشف کرده‌ایم تنها بخش کوچکی از آن به دست ما رسیده، چرا که به نظر می رسد این سنگ یادمان هم به سرنوشتی مشابه سنگ یادمان‌های دوره خود مبتلا شده و در زمان مادها آن را با پتک خُرد کرده‌اند.



 

علی‌بیگی در تشریح جزئیات بیشتری از این سنگ یادمان برجای مانده از شاه سارگن آشوری، گفت: این سنگ یادمان حاوی کتیبه ای 23 سطری به خط میخی و زبان آشوری است که ترجمه آن توسط متخصصین انجام شده است. البته به فاصله چند روز قطعۀ دیگری از یک سنگ یادمان کشف شد که ممکن است مربوط به سنگ یادمان دومی باشد. طبق بررسی ها این سنگ یادمان(ها) مربوط به حدود 716 پیش از میلاد یعنی بیش از 2700 سال پیش است.

وی افزود: شاه آشور در ششمین لشکر کشی خود به این منطقه پس از تصرف آن دستور داده تا سنگ یادمانی برای وی برپا کنند و بنظر می رسد که این محل را مرکز یکی از ایالت‌های آشوری قرار داده است. در واقع به نظر می رسد پاشنه در حجاری شده مکشوفه از این تپه حاکی از وجود ساختمانی اداری، سیاسی و نظامی در این محل بوده که پس از فتح آشوریان و تصرف این مکان ایجاد شده است. گمان می‌کنیم حکمرانی آشوری‌ها در این منطقه از حداقل از  737 پیش از میلاد تا 612 پیش از میلاد یعنی حدود 125 سال همچنان ادامه داشته و با به قدرت رسیدن مادها که اولین سلسله فرا منطقه ای ایرانی هستند، به پایان رسیده است. در واقع پس از فتح شهر آشور و سرزمین نینوا مردم غرب آسیا در سراسر مناطقی که توسط آشور فتح و در آن‌ها سنگ یادمان‌هایی نصب شده بود، یادمان‌ها را پایین کشده و آن‌ها را با پتک خُرد کرده اند. این وضعیت نه تنها در ایران بلکه در تمامی نواحی که از زیر یوغ آشورها بودند، روی داده است.



 

علی‌بیگی در پاسخ به پرسشی در خصوص چرایی اهمیت این منطقه برای شاهان آشور هم گفت: ما می دانیم در قرن هشتم پیش از میلاد اتفاقات مهمی در منطقه زاگرس مرکزی و به ویژه کرمانشاه رخ داده است. بویژه اینکه این منطقه در امتداد راه تجاری موسوم به «جاده خراسان بزرگ» قرار دارد و از طرفی این منطقه از دیرباز یکی از مراکز اصلی پرورش اسب بوده که ارتش آشور برای لشکرکشی‌های مداوم خود به شمال و جنوب و شرق و غرب به آن‌ها نیاز داشت. با توجه به یافته‌های باستان شناختی ظاهراً قباق تپه در آن روزگاران یکی از استقرارهای مهمی بوده که احتمالاً در مقابل لشکر قدرتمند آشور مقاومت می‌کرده، اما سرانجام در سال 716 پیش از میلاد توسط آشوریان فتح شده است.

ایسنا نوشت، وی در پایان گفت: با توجه به یافته‌های کنونی و وضعیت محوطه، به نظر می‌رسد ادامه کاوش باستان‌شناسی در این محوطه باستانی می تواند اطلاعات مفیدی در اختیار قرار دهد.