مرگ بنا حاج‌باشی در انتها خیابان جنت

يکشنبه ۲ آذر ۱۳۹۹ ساعت ۱۲:۴۱ | کد مطلب: ۳۱۸۶۲
مرگ بنا حاج‌باشی در انتها خیابان جنت
خیابان جنت به عنوان یکی از خیابان‌های قدیمی در یکی از محله‌های اصیل اراک است که سال‌هاست حال نزار یکی از مهمترین وابستگانش را به چشم می‌بیند، دارایی ارزشمندی که برای آن‌چه بر سرش آمده استفاده از واژه فاجعه برای آن دور از واقعیت نیست.
اسکان نيوز: شاید بکار بردن واژه فاجعه برای از دست رفتن  بنا حاج ‌اشی به نظر خیلی‌ها اغراق آمیز باشد، اما اگر ذره‌ای به شعارهایی که درخصوص ثروت‌های‌مان می‌دهیم اعتقاد داشته باشیم، از دست رفتنشان آن‌هم به سادگی آب خوردن، برایمان از فاجعه کمتر نیست.  بنا تاریخی حاج‌باشی که مس‌له تخریب آن هر چند سال یکبار یا هر چند ماه یکبار شنیده می‌شود، خانه‌ای با هزاران خاطره تاریخی است، که گویی قرار نیست با ما بماند.

این بنا با نام «خانه احمدقلی خان حاج‌باشی» با زمینی به وسعت ۱۹۰۰ مترمربع در انتها خیابان جنت واقع شده و مربوط به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی اول است و به توسعه اراک در دوره پهلوی مربوط می‌شود و دارای تناسبات هندسی طلایی در معماری است، تزئینات خوبی دارد، بنایی متقارن قلمداد می‌شود، سیستم آبرسانی از قنات شهر را داراست و جز خانه‌هایی با معماری ایرانی در اراک به شمار می‌رود.

این بنا در آذرماه سال ۱۳۹۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، اما در نیمه آذرماه ۹۶ بخشی از آن توسط ورثه تخریب شد، تخریبی که توسط ورثه و طبق شنیده‌ها با همکاری شهرداری اراک صورت گرفت و پس از گذشت هفت روز از تخریب، میراث فرهنگی خبر از شکایت، برخورد و تعقیب قضایی تخریب‌گران داد.

حسینی، مدیرکل وقت میراث فرهنگی پس از این تخریب بیان کرد که به زودی مرمت اضطراری این خانه تاریخی که خسارتی حدود ۲۰۰ میلیون تومانی دیده، آغاز می‌شود.

یک سال‌ونیم پس از این تخریب نه تنها مرمتی در این بنا انجام نشد، بلکه بار دیگر تن این بنا تاریخی ارزشمند زخمی شد، اما این بار تخریب در قالب همکاری باران و شهرداری صورت گرفت!

ششم فروردین ماه ۱۳۹۸، خبر تخریب این خانه، خاطر دغدغه مندان میراث فرهنگی را آزرد، شهرداری در ابتدا امر گفت که این تخریب، به دلیل شدت بارندگی‌ها صورت گرفته است و در جریان این تخریب بخشی از دیوار شمال شرقی این بنا ثبت ملی شده فروریخت و در ادامه شهرداری با بیل مکانیکی وارد خانه شد تا خطر ریزش آوار را رفع کند!
 

مطالبه ۳۰ میلیاردی برای فروش بنا حاج‌باشی/پای بیل مکانیکی به این خانه باز شد


ایزدی، مدیرکل وقت میراث فرهنگی در واکنش به این اتفاق بیان کرد: صبح روز ششم فروردین ماه از تخریب خانه حاج‌باشی اراک خبردار شدیم که پس از اطلاع بلافاصله کارشناسان میراث فرهنگی در محل حاضر شدند و اعلام شد که به دلیل بارش‌ها و تخریب بخشی از این بنا و احتمال خطر ناشی از تخریب بیشتر، آواربرداری از این بنا انجام می‌شود، اما پای بیل مکانیکی به این خانه باز شد و بی‌سلیقگی اتفاق افتاد.

وی گفت: حاج‌باشی یک ملک ثبتی است و انتظار می‌رفت که شهرداری اراک در این اقدام، روشی دیگر را بکار می‌گرفت، شهر اراک شاید ۱۰ تا ۲۰ خانه قدیمی و تاریخی داشته باشد و این روش و سبک کاری از سوی مدیریت شهری درخصوص این بناها درست نیست.

ایزدی اظهار کرد: ملک حاج‌باشی به لحاظ تاریخی، هویتی و ملی برای میراث فرهنگی بسیار ارزشمند است، اما این ملک متعلق به ورثه است که برای فروش آن رقم ۱۳ میلیارد تومان را اعلام کرده‌اند و قطعا میراث فرهنگی امکان تملک و خرید آن را ندارد، هرچند حتی اگر این ملک تخریب هم بشود به لحاظ ثبتی بودن، نقشه و موقعیت آن حفظ می‌شود، اما حفظ چنین بناهای تاریخی و ارزشمندی باید به مطالبه عمومی تبدیل شود و در فضا به دور از تنش از آن حراست شود.

 امروز، نزدیک به سه سال از تخریب اولیه و ۱.۵ سال از تخریب سال ۹۸ می‌گذرد، تمام این سه سال بنا تاریخی حاج باشی اراک به حال خود رها شد، نه اقدامی برای تملک صورت گرفت، نه کاری برای رفع خطر تخریب انجام شد و نه مرمت شد و مسلما در پاسخ به تمام این نشدن‌ها، مسئله نبود پول و اعتبار مطرح می‌شود.

در حال حاضر دیوار شمال شرقی این خانه کاملا فروریخته و امکان تردد به داخل خانه تقریبا وجود دارد، هفته گذشته ویدئویی در فضا مجازی منتشر شد که نشان می‌داد، افرادی که شبیه ضایعات جمع کن هستند، با ورود به خانه از طریق این دیوار فروریخته بخشی از تخته‌های چوبی تخریب شده یا چیزهایی شبیه آنرا داخل یک وانت بار می‌ریزند و می‌برند!

این ویدئو در واقع نمایی از اوج رها شدگی این خانه تاریخی است که متاسفانه گریبان خانه حاج باشی را طی سال‌های اخیر گرفته و این‌روزها که هوا اراک بارانی است مسلما حجم زیاد بارش ها توان باقیمانده را هم از بنا می‌گیرد و تخریب گسترش پیدا می‌کند.
 

برخی ورثه از ثبت ملی اثر ناراضی‌اند/کار به شکایت کشیده است


معاون میراث فرهنگی استان مرکزی در خصوص وضعیت این بنا تاریخی اظهار کرد: براساس قوانین میراث فرهنگی برای حفظ و نگهداری آثار تاریخی، باید نسبت به ثبت آن‌ها در فهرست آثار ملی اقدام شود. در خصوص خانه حاج باشی نیز با رضایت تعدادی از ورثه (مالکان) این مهم انجام پذیرفته و ثبت انجام شده است، اما برخی از ورثه(مالکان) نسبت به این موضوع رضایت ندارند.

سیدمحسن رحمتی تصریح کرد: این عدم رضایت باعث شده است که ورثه جهت خروج اثر از فهرست آثار ملی در محاکم قضایی، شکایتی را مطرح کنند و به همین دلیل تا تعیین تکلیف موضوع به شکل حقوقی، امکان اقدام اجرایی در خصوص این بنا وجود ندارد.

وی با تاکید بر این‌که طبق این شکایت از سوی مالکان، تا تعیین تکلیف مشکل حقوقی به وجود آمده، هیچ‌گونه اقدامی جهت تملک و مرمت بنا نمی‌توان انجام داد، گفت: تنها اقدام اجرایی انجام شده در بنای مذکور که بدون ورود به آن قابل انجام است، رفع خطر در فضاهای مجاور معابر عمومی است که در سال‌های گذشته توسط میراث فرهنگی داربست حفاظتی در ضلع شمالی بنا اجرا شده است.

رحمتی بیان کرد: تملک بنا، تا زمان تعیین تکلیف موضوع ثبت اثر و شکایت مالکان، امکانپذیر نیست، زیرا برای تملک، شرط اصلی ثبت اثر در فهرست آثار ملی و پس از آن تامین اعتبار مورد نیاز است.

وی در خصوص اعتبار مورد نیاز جهت تملک این بنا اظهار کرد: در مورد رقم مورد نیاز برای تملک نیز بدون اخذ نظر کارشناسان رسمی دادگستری، امکان اظهار نظر وجود ندارد.

معاون میراث فرهنگی استان مرکزی اضافه کرد: برای تعیین درصد تخریب نیاز به حضور در بنا و آسیب شناسی دقیق است که در حال حاضر مالکان اجازه ورود به بنا را نمی دهند و راهکار حفاظتی نیز، پس از تعیین تکلیف اختلاف حقوقی موجود ارائه خواهد شد.

متاسفانه در این روزها که کرونا به دغدغه اصلی مردم و مسئولان تبدیل شده، نگرانی خاصی را برای بناهای تاریخی نمی‌بینیم، این خانه سه سال است که در همین وضعیت باقی مانده است، جا سئوال است که چرا پس از هزار روز، کاری برای راضی کردن ورثه، مرمت و حفظ این خانه که قطعا می تواند یکی از عناصر مهم فرهنگی گردشگری در قلب اراک باشد، صورت نگرفته و این رفتار گواهی بر نبود دغدغه حفظ میراث فرهنگی در اراک است.

در شرایط کنونی، با توجه به روند رسیدگی به پرونده‌های قضایی که عموما مشمول زمان می‌شوند، همچنین شرایط اسفبار این خانه، بارندگی‌های اخیر و پیش‌رو، مسلما باید منتظر باشیم که یک روز صبح از خواب بیدار شویم و چیزی از خانه تاریخی حاج‌باشی باقی نمانده باشد و تنها با تلی از خاک در انتها خیابان جنت مواجه شویم، قطعا در این صورت هم خیال ورثه کاملا راحت می شود و هم میراث فرهنگی لازم نیست اعتباری جهت تملک یا مرمت آن هزینه کند، هم شهرداری دیگر نگرانی های مربوطه را ندارد، هم ...!

ایسنا نوشت، تنها چیزی که باقی می‌ماند حفره بزرگ دیگری در جان فرهنگ این سرزمین است، همچون هزاران حفره‌ای که تاریخ سوگوار آن‌هاست، اما کسی نمی‌شنود.