اخیرا نامهربانی‌هایی در مورد برنامه‌های کاهش آسیب انجام می‌شود

چهارشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۹ ساعت ۱۶:۳۰ | کد مطلب: ۳۰۷۲۲
اخیرا نامهربانی‌هایی در مورد برنامه‌های کاهش آسیب انجام می‌شود
حبیب بهرامی، مدیر عامل موسسه کاهش آسیب سیمای سبز رهایی در نشست خبری روز جهانی بی‌خانمانی، با اشاره به این‌که اخیرا نامهربانی‌هایی در مورد برنامه‌های کاهش آسیب انجام می‌شود، گفت: با این سیاست‌ها برنامه‌های کاهش آسیب به عقب رانده می‌شود. نقش اهالی رسانه در ترویج برنامه‌های کاهش آسیب بسیار پر رنگ است اما بسیاری از دوستان اهل رسانه بیشتر از این‌که به موضوع کاهش آسیب به عنوان یک مساله دانش محور و تخصصی نگاه کنند، به دلیل وجود ارکانی مانند ایجاد سرپناه یا برطرف کردن نیازهای اولیه افراد کارتن‌خواب در برنامه‌های کاهش آسیب، این موضوع صرفا به عنوان یک موضوع انسان‌دوستانه در رسانه‌ها مطرح می‌شود.
به گزارش اسکان نيوز،  حبیب بهرامی، مدیر عامل موسسه کاهش آسیب سیما سبز رهایی اضافه کرد:  کاهش آسیب یک موضوع کاملا تخصصی است که به عنوان نمونه می‌توان یادآوری کرد که تغییر مدل شیوع ایدز از تزریق مشترک به مدل‌های دیگر از دستاوردهای اساسی کاهش آسیب بوده است، چنان‌که اکنون تعداد معتادانی که با دریافت آموزش‌های و خدمات کاهش آسیب اتزریق مشترک دارند بسیار بسیار اندک است.

در ادامه  فرید براتی‌سده انجام  برنامه‌های کاهش آسیب در شرایط سرما را برنامه هر ساله دانست و تاکید کرد: با شیوع  پاندمی کرونا از اسفند ماه سال گذشته دوباره فعالیت‌های کاهش آسیب احیا شد و سازمان‌های فعال در این حوزه به خوبی عمل کردند. اما درباره زمستان در پیش‌رو و همزمانی سرما و کرونا و تزریق واکسن آنفولوآنزا متاسفانه هنوز نتوانسته‌ایم امکانی را فراهم کنیم که افراد کارتن‌خواب و مددکارانی که با آن‌ها سروکار دارند در اولویت تزریق واکسن قرار بگیریند.

براتی‌سده یادآورشد: هر تعداد واکسن که در اختیار سازمان بهزیستی قرار می‌گیرد، بخشی هم به کارکنان مراکز کاهش آسیب سازمان بهزیستی نیز تعلق دارد،  اما این سهمیه بسیار محدود و کم است؛ اما من هنوز گزارشی در این باره دریافت نکرده‌ام و به محض دریافت سهمیه حتما اطلاع‌رسانی خواهیم کرد.

 قدوسی با اعلام این‌که در پارت اول  تزریق واکسن بر اساس تعریف وزارت بهداشت برای کادر درمان، زنان باردار و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای شروع شده است، اظهار کرد: من هنوز مطلع نیستم که مددکاران و مددجویان کارتن‌خواب هم جز اولویت‌های تزریق آنفولوآنزا هستند یا خیر؟  اما این موضوع در دست پیگیری است.

به گفته قدوسی، اولویت کادر درمان برای دریافت واکسن صرفا به دلیل کرامت شغلی این افراد نیست بلکه به دلیل ریسک بالا این افراد در ابتلا همزمان به دو بیماری است که با همین استدلال فعالان اجتماعی که ارتباط مستقیم با افراد کارتن‌خواب دارند نیز می‌توانند در این دسته‌بندی قرار بگیرند و این موضوع قابل مذاکره و پیگیری است

براتی همچنین یادآورشد: در زمستان سال گذشته با هماهنگی و همراهی سازمان‌های مردم‌نهاد حوزه کاهش آسیب و به کار گرفتن تمام فضاهای موجود حتی دی‌آی‌سی‌ها، خوشبختانه مرگ و میر به دلیل سرما  در پاتوق‌ها نداشتیم.

لازم یه ذکر است که، از زمان شیوع کرونا ستاد مقابله با کرونا منابعی را در اختیار قرار داده که ما بتوانیم برنامه‌هایی برای  تمرکز بر بیماری کرونا داشته باشیم که طی همین هفته جلساتی را برای برنامه‌ریزی فصل سرما برگزار می‌شود. پیشنهاد اصلی ما که با حمایت نهادهای بین‌المللی نیز همراه بوده، تمرکز بر خدمات موبایل(سیار) و ارائه خدمات در خود پاتوق‌هاست برای اینکه مشکلی در فصل سرما نداشته باشیم.

دستاوردهای کاهش آسیب تا کنون


در ادامه  قدوسی ضمن اشاره به این‌که بروز اچ‌آی‌وی از اعتیاد تزریقی در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ بین ۶۷ تا ۷۰ درصد برآورد می‌شده که با ارائه خدمات کاهش آسیب به ۳۸ درصد کاهش پیدا کرده، گفت: جمعیت معتادان با اعتیاد تزریقی از حدود ۳۰۰هزار نفر به حدد ۹۰ هزار نفر کاهش یافته. تجاهر به اعتیاد با ارجاع بیماران به برنامه‌های کاهش آسیب با درمان نگهدارنده و داروی آگونیست به مقدار زیادی مدیریت شده و ورود بیماران اعتیاد به چرخه تجاهر به شدت کاهش پیدا کرده.

وی در ادامه افزود: ماندگاری درمان در برنامه‌های کاهش آسیب به حدود ۶۰درصد رسیده در صورتی‌که ماندگاری در درمان اجباری حدود ۵ درصد است. برنامه‌های کاهش آسیب به خوبی توانسته منابع کشور را مدیریت کند و در مقابل هزینه‌های سرسام‌آور درمان اجباری، می‌توانیم با کاهش ۱۰ برابری هزینه‌های برنامه‌های کاهش آسیب نتایج ماندگارتری کسب شده است. بازتوانی در برنامه‌های کاهش آسیب قابل قیاس با درمان اجباری نیست و ما به خوبی توانسته‌ایم بیماران را در چرخه کاهش آسیب به لحاظ روحی، روانی اجتماعی و حتی شغلی بازتوانی کنیم.

قدوسی براین باور ست که، بار بیماری شامل سال‌های از دست رفته با اعتیاد و همچنین مرگ زودرس، با برنامه‌های کاهش آسیب به خوبی مدیریت شده. همچنین هزینه‌های سیستم سلامت از جمله بیماری‌های مانند اچ‌آی‌وی/ایدز و سایر بیماری‌های ویروسی، سل و بیش‌مصرفی به شکل معناداری کاهش یافته و از همه مهمتر برخورد انسانی و اخلاقی مورد تاکید دین اسلام که غربی‌ها به عنوان human right در برنامه‌های کاهش آسیب توام با شان و کرامت انسانی بسیار ارتقا پیدا کرده است.

براتی با بیان این‌که یکی دیگر از دستاوردهای کاهش آسیب، کاهش سرقت‌های خرد، کاهش رفتارهای معارض قانون و ... همراه ایجاد هویت در بیماران است، تصریح کرد: ما در بازدیدها بسیار از بیماران می‌شنویم که نوع برخورد ارائه‌دهندگان خدمات کاهش آسیب بسیار در این موضوع نقش داسته است.

برایت در پاسخ به این سئوال که  با توجه به حق مسکن در قانون اساسی چرا هنوز افراد بیخانمان داریم؟، گفت:  در حوزه کاهش آسیب من پاسخگو آن بخشی هستم که مربوط به افراد معتاد کارتن‌خواب است. ما در برنامه‌های کاهش آسیب کوشیده‌ایم که این افراد در قالب خدماتی مانند شلترهای بهزیستی، گرمخانه‌های شهرداری، افراد بی‌سرپناه نباشند یا خانه‌های نیمه‌راهی که موسسه سیمای سبز رهایی راه‌اندازی کرده است، برای افرادی که یک مرحله جلوتر رفته‌اند و مصرف مواد را کنار گذاشته‌اند، اما ماوا و سرپناهی ندارند، به عنوان مسکن نسبتا پایدار طراحی شده است. همچنین خانه‌هایی که بهزیستی در قالب مسکن‌های مددجویان در اختیار بهبودیافتگان قرار گرفته است از جمله این حمایت‌هاست.

قدوسی هم در پاسخ به این‌که  مساله عدم دسترسی معتادان با مراکز کاهش آسیب به دلایل مختلفی مثل عدم اطلاع به وجود این مراکز، شرایط جسمی افراد معتاد به دلیل مصرف که به آن‌ها اجازه حرکت و یا اجازه پیدا کردن مسیر را نمی‌دهد، چطور مدیریت می‌کنید؟ گفت: در حال حاضر پروژه‌ای در دست بررسی و اقدام است که با استفاده از روش‌های علمی مکان‌یابی نقشه‌ای از پاتوق‌های کارتن‌خواب‌ها تهیه می‌شود و موبایل سنترهایی که آقای دکتر براتی گفتند برای سازمان بهزیستی تهیه شده که در اختیار وزارت بهداشت نیز قرار گرفته و با روش مپینگ و به صورت سیار به ارائه خدمت می‌پردازند. همچنین استفاده از نیروهای همسان محلی این فرصت را فراهم می‌کند که این گروه به راحتی وارد ارتباط با بیماران می‌شوند و این اتفاق توسط گروه‌های متخصص و آکادمیک تقریبا غیر ممکن است.

در ادامه قدوسی در پاسخ به این‌که بر خلاف نشست‌های مشترک بین‌ سازمان‌های متولی، در موضوع کارتن‌خوابی و اعتیاد، سیاست‌های متناقضی توسط سازمان‌های مختلف اجرا می‌شود که از آن جمله می‌توان به برنامه‌های درمان اجباری و ماده ۱۶ هم‌زمان اعمال می‌شود، اشهر کرد: به نظر من قانون موجود قانون بسیار مترقی است و این‌ها باید در کنار هم کار کنند یعنی گروهی که داوطلب دریافت خدمات کاهش آسیب هستند، بتوانند از این خدمات استفاده کنند اما تکلیف پلیس هم این است که جلو رفتارهای قانون‌شکنانه افرادی که رفتارهای ناهنجار دارند را بگیرند.

وی در ادامه افزود: علی‌رغم این‌که طبق متن قانون اعتیاد جرم است اما  داوطلبان دریافت خدمات کاهش آسیب، دارای مصونیت هستند و در حال حاضر حتی در زندان‌های هم خدمات کاهش آسیب ارائه می‌شود و بی‌شک خدمات کاهش آسیب به صورت واضح به کاستن ارتکاب جرائم ناشی از اعتیاد کمک می‌کند.

براتی در جواب سئوالی مبنی که بر این‌کهآنچه در عمل اتفاق می‌افتد صورت دیگری دارد و علی‌رغم تصریح قانون به مصونیت فرد و منع تعقیب قانونی، معتادی که داوطلب استفاده از خدمات کاهش آسیب است، رفتارهای بسیار خشن و مخالف شئونات انسانی می‌بینید و  حتی دستگیری داوطلب استفاده از خدمات کاهش آسیب  هم اتفاق می‌افتد، گفت: قانون و سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در کشور کاهش آسیب را به رسمیت شناخته و اجازه داده که فرد معتاد از این خدمات استفاده کند اما این که مثلا گاهی پلیس وارد مراکز می‌شود یا رفتارهای از این دست بیشتر حاصل اعمال سلایق فردی است تا قانون.

همچنین طی جلسات اخیری که با ستاد مبارزه با مواد مخدر داشتیم مطرح شد که پلیس اصلا مخالف کاهش آسیب نیست اما از ما و وزارت بهداشت خواسته شد که نظارت بیشتری بر مراکز باشد که در نهایت به این نتیجه رسیدیم که تلفیقی از هر دو موضوع داشته باشیم و ما در سازمان بهزیستی به نتیجه‌ای که رسیدیم تغییر روش‌های ارائه خدمات است که جایگزینی موبایل سنتر‌ها و کانکس‌های کاهش آسیب به جای دی‌آی‌سی‌ها از جمله پیشنهادات ماست که می‌تواند هزینه تامین فضای مناسب برای موسسات را نیز کاهش دهد. تجربه ما نشان می‌دهد علیرغم اعتراضاتی که معمولا از اهالی محل برای استقرار دی‌آی‌سی ها داشته‌ایم نسبت به کانکس‌ها هیچ اعتراضی نبوده است اما همه اینها به معنی مجاز بودن رفتار غیر قانونی افراد با مراکز کاهش آسیب نیست.

وی همچنین در پاسخ به این‌که  آیا سازمان بهزیستی برای ترویج‌گری کاهش‌آسیب برای افراد جامعه برای کاهش این‌گونه رفتارها برنامه‌ای دارد؟گفت: سازمان بهزیستی بیشتر تمرکزش را بر ارائه خدمات کاهش آسیب متمرکز کرده است اما به تجربه می‌توانم بگویم ما اولین شلتر زنان را که در سال ۸۵ در کوچه مرغی‌ها در خیابان مولوی فعال کردیم با امام جماعت محل، کسبه و اهالی محل دور هم نشستنیم و گفتگویی کردیم و حاصل این اتفاق سال‌ها همراهی اهالی محله بود اما یک بخش قضیه هم شرایط اقتصادی است. به عنوان مثال طی این سال‌ها افزایش قیمت مسکن در محله هرندی بسیار کم بوده و این باعث شده که عده‌ای مردم را تحریک کنند برای مراجعه به برخی مسئولان. در کل وجود این تعارض یک واقعیت است و کار ما ایجاد تلطیف در این شرایط است.

قدوسی در پاسخ به این‌که  وجود مراکز کاهش آسیب در محله‌ها باعث دردسر افراد محله است، چرا این مراکز به فضای بیرون شهر انتقال پیدا نمی‌کند؟تاکید کرد: مراکز کاهش آسیب بر اساس نیاز منطقه ایجاد می‌شود و این‌طور نیست که یک مرکز کاهش آسیب در یک محله بزنیم و افراد معتاد از محله‌های دیگر بیایند بلکه این طور است اول آسیب در یک محله رخ می‌دهد بعد به دلیل نیاز محله و برای مدیریت نیاز در آن محله مرکز کاهش آسیب دایر می‌شود و ما برای کمک به افراد محله این مراکز دایر می‌شود.

در ادامه  بهرامی ضمن تاکید بر این‌که وظیفه ماست که با جانمایی مناسب هم کمترین تعارض را با منافع دیگران ایجاد کنیم و هم بتوانیم خدمات ماندگاری ارائه کنیم، تصریح کرد: یکی از خاطرات خوب من در کار این حوزه مرکز کاهش آسیب اسلامشهر است که به کمک مددکار آن مرکز بیماران کوچه را تمیز می‌کردند، فیلتر سیگارهای را جمع‌آوری می‌کردند و ... و این باعث ایجاد ارتباط زیبایی بین اهالی محل و بیماران شده بود.

وی همچنین خاطرنشان کرد: اهالی رسانه همواره در این مسیر همراه ما بوده‌اند اما گاهی به دلیل عدم رعایت برخی مناسبات فنی نتایج بدی حاصل شده است. مثلا ما یک بار با یکی از دوستان اهل رسانه به یکی از پاتوق‌ها رفتیم و دوست خبرنگارمان با پوشش خوب و مفصل موضوع جامعه را نسبت به حمایت از افراد کارتن‌خواب حساس کرد اما در این میان به محل پاتوق نیز اشاره شد که فردا آن روز بلافاصله پلیش به آن نقطه مراجعه و معتادان را دستگیر کرد به همین دلیل آشنایی دوستان رسانه با ریزه‌کاری‌های فنی و علمی کاهش آسیب بسیار مهم است.