سد «بستانخانی دیدگان» شاهکار مهندسی دوران هخامنشی

يکشنبه ۶ مهر ۱۳۹۹ ساعت ۰۹:۵۰ | کد مطلب: ۳۰۴۰۹
سد «بستانخانی دیدگان» شاهکار مهندسی دوران هخامنشی
سد «بستانخانی دیدگان» از شاهکارهای مهندسی دوران هخامنشی بوده؛ کاوش در این محوطه تاریخی با کارکرد آبادانی و با هدف افزایشِ دانش باستان‌شناسان درباره روش‌ها و شگردهای سدسازی و سازه معماری موجود در این سد به عنوان یکی از بی‌همتاترین سازه‌های آبی هخامنشی، آغاز شد.
اسکان نيوز:حمیدرضا کرمی، باستانشناس پایگاه میراث جهانی پاسارگاد و سرپرست کاوش باستان‌شناسی سد بستانخانی دیدگان  این سد را یکی از باارزش‌ترین آثار و ساختارهای دوران هخامنشی دانست که در منطقه دیدگان در فاصله نزدیکی از شمال شرق پاسارگاد قرار دارد و گفت: این سد به همراه چندین سد دیگر، به عنوان آبراهه و شبکه توزیع آب محسوب می شود که با کارکرد مدیریت منابع آبِ دوران هخامنشی و به عنوان یکی از زیرساخت‌های برجسته و تاثیرگذار در شکل‌گیری و توسعه پایتخت هخامنشی پاسارگاد در نظر گرفته شده است.

او با بیان این‌که سد بستان‌خانی از گونه سدهای خاکی با هسته خاکی و پوسته لاشه سنگی است که با پلان مستقیم در دهانه دره کوهستانی اجرا شده است، افزود: بر پایه بررسی‌ها و پژوهش‌های میدانی آب ذخیره‌شده در دریاچه سد از چشمه‌سارهای پیرامون و رودخانه پلوار فراهم می‌شده است که در پایین ترین بخش سد و همسطح کف دره، بقایای یک ساختار معماری فاخر با بکارگیری بلوک های سنگی تراش خورده چهارگوش وجود دارد و مانند بناهای پاسارگاد به روش خشکه چین و استفاده از بست های فلزی ایجاد شده است.

کرمی با اشاره به این‌که متاسفانه بخش‌هایی از کالبد سد و ساختار معماری آن در سال‌های گذشته به دست سودجویان و حفاران غیرمجاز تخریب شده و آسیب‌های جدی دیده است، افزود: با توجه به وضعیت موجود سد و نیاز به آگاهی از چگونگی ساختار سد، ساماندهی، مرمت و شناساندن این اثر، برنامه ای چند مرحله‌ای در پایگاه میراث جهانی پاسارگاد تهیه و تدوین شد که گام نخست آن کاوش باستان شناسی دیواره سد و بقایای سازه معماری آن است.



 

سرپرست هیات باستان شناسی با تاکید بر این که در این پژوهش میدانی بقایای ساختار معماری سد کاوش شده و تلاش می شود پلان و نقشه معماری سازه سد تهیه و ترسیم شود، اضافه کرد: این کاوش دانش و فهم ما را در ارتباط با روش ها و شگردهای سدسازی و سازه معماری موجود در این سد به عنوان یکی از بی همتاترین سازه های آبی هخامنشی افزایش خواهد داد و جای آن را در هنر معماری و مهندسی سازه‌های هخامنشی باز خواهد کرد.

وی با تاکید بر این‌که بررسی و مطالعه دقیق هسته خاکی و پوسته لاشه سنگی سد و همچنین جزئیات سازه معماری آن باستان شناسان را به تاریخ ساخت سد که یکی از اهداف کاوش است، نزدیک تر کند، ادامه داد: آگاهی از کارکرد سازه معماری که دارای خروجی های چندگانه آب است نیز جزو اهداف پرویه در دستور کار قرار گرفته است.

کرمی با بیان این نکته که تعداد زیادی بلوکهای سنگی مربوط به سازه خروجی آب پیرامون سد پراکنده شده، افزود: اگر بتوانیم در این کاوش نقشه و پلان ساختار معماری سد را بازسازی کنیم، در مرحله ساماندهی و مرمت سد می‌توان بلوک‌های پراکنده شده را در جای اصلی سازه قرار داد و ساختار تخریب شده را ساماندهی و بازسازی کرد.

به گفته  وی، در چند روز نخست کاوش، تعداد کمی تکه‌های سفال در لایه‌های سطحی محدوده کاوش به دست آمد که با توجه به تک دوره بودن این اثر، امیدواریم سفالهای بیشتری به دست آید تا شناخت و دانش بهتری از سفال‌های هخامنشی به دست آوریم.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری،سرپرست هیات باستان شناسی با اشاره به این‌که کنترل سیلاب‌های فصلی، ذخیره سازی آب در ماه‌های بارندگی و توزیع آن با استفاده از شبکه‌های آبرسانی در مناطق پایین دست از مهمترین دلایل ساخت سد بستانخانی است، گفت:  این سد به همراه دیگر سازه‌های آبی تاریخی شناسایی شده در ناحیه پاسارگاد و تخت جمشید از شاهکارهای مهندسی دوران هخامنشی با کارکرد آبادانی و سازندگی بخشی از قلمرو جهان هخامنشی در زمینه مدیریت منابع آب محسوب می شود که به گونه‌ای با دانش، سنجش و با دوام ساخته شده که پس از گذشت ۲۵ سده هنوز سدهای خاکی با الگو مهندسی هخامنشی ساخته می‌شوند.