به اسم بازسازی مسیر تاریخی دولت‌خانه صفوی به کام شهرداری

شنبه ۲۹ شهريور ۱۳۹۹ ساعت ۱۵:۳۷ | کد مطلب: ۳۰۲۱۷
به اسم بازسازی مسیر تاریخی دولت‌خانه صفوی به کام شهرداری
شهرداری اصفهان می‌گوید: برای «بازسازی مسیر تاریخی_گردشگری دولت‌خانه صفوی» عملیات عمرانی در میدان امام حسین(ع) انجام می‌دهد و یک کارشناس معتقد است برای طرحی که اکنون در حال اجراست، «سر و سامان دادن به فضا مقابل ساختمان مرکزی شهرداری اصفهان» عنوان بهتری است چون آن‌چه در عمل دیده می‌شود، هیچ شباهتی با مسیر پیشینِ دولت‌خانه صفوی ندارد.
اسکان نيوز: شهرداری اصفهان باتوجه به اهمیت میدان امام حسین (ع) عزم خود را برای بازسازی مسیر، حذف آسفالت، سنگ‌فرش کردن میدان و نیز تبدیل فضاهای بدون استفاده به فضا سبز و مسیر دوچرخه جزم کرده و در عین حال، کاهش بار ترافیکی این محدوده را نیز مد نظر دارد. با این وجود این طرح نیز همچون سایر طرح‌هایی که شهرداری اصفهان در راستا احیا بافت ارزشمند تاریخی شهر، انجام می دهد، منتقدانی دارد؛ منتقدانی که معتقدند عملیات عمرانی فعلی اگر چه به نام احیای تاریخ اصفهان شروع شده، اما بیشتر طرحی برای سر و شکل دادن به فضای جلوی عمارت شهرداری مرکزی اصفهان است.

محمد فیض، مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان به شرح اقداماتی که در محدوده میدان امام حسین (ع) انجام شده و کارهایی که در دست اجراست، می‌پردازد و می‌گوید: محورهای دولت‌خانه صفوی که شامل باغ‌های هزار جریب، سی‌وسه پل، چهارباغ عباسی، میدان امام حسین(ع) و خیابان سپاه(سپه)، میدان نقش جهان، بازار بزرگ و میدان امام علی(ع) است، از محورهای تاریخی و مهم شهر اصفهان محسوب می شود که باید میراث دار آن باشیم و از آن حفاظت و نگهداری کنیم.



او مرمت سقف بازار بزرگ اصفهان، انجام اقداماتی در خصوص جرزها، بدنه‌ها و کف‌سازی که شامل ناکش‌ها و تاسیسات می شود، استفاده از سنگ هشت سانتی متری برای کف بازار، سنگفرش کردن چهارباغ عباسی و ایجاد شش حوض و آبراهه در محور میانی چهارباغ را از جمله اقداماتی می داند که در راستا حفظ و نگهداری محور تاریخی فرهنگی اصفهان انجام شده و در ادامه، خبر می دهد که کف سازی خیابان سپاه (سپه) هم جزئی از برنامه های آتی این سازمان است.

فیض خاطر نشان می کند: با توجه به اینکه میدان امام حسین(ع) یکی از مهم ترین محورهای شهر اصفهان و عامل اتصال بخش های مختلف دولت خانه صفوی است و از سویی چهارباغ عباسی را به خیابان سپاه متصل می کند، شهرداری اصفهان عزم خود را برای حذف آسفالت و بازسازی کف فرش آن جزم کرد و طراحی برای این محدوده را به دست طراحان سپرد. افرادی که در شهر اصفهان ایده هایی داشته اند، طرح های خود را ارائه دادند و براساس طرح نهایی، ایجاد تغییراتی در فضا سبز این محدوده و همچنین فضاهایی که پیش تر در میدان امام حسین(ع) وجود نداشته، پیش بینی شد.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان توضیح می دهد: اتصال محورهای دوچرخه سواری به آب نمای بخش میانی میدان امام حسین(ع) از جمله طرح های پیش بینی شده در قالب این طرح کلی محسوب می شود که فاز اول آن سال گذشته به اتمام رسیده و فاز بعدی نیز در دو بخش اصلی و پنج بخش فرعی درحال انجام است.

او اقدامات انجام شده را مربوط به محور گردشگری و تاریخی شهر اصفهان می‌داند که پیاده راه چهارباغ را به خیابان سپاه، میدان نقش جهان، بازار بزرگ و میدان امام علی(ع) متصل می‌کند و یادآور می‌شود: فضاهای پرت و بدون استفاده ای که در این محدوده وجود داشته به فضای سبز و پیاده راه تبدیل می شود و به اندازه بار ترافیکی که باید در این محدوده جریان داشته باشد، دسترسی به مناطق اطراف و محورهای مواصلاتی پیش بینی شده است.
 


 

فیض تاکید می‌کند که رفت‌وآمد سواره و ترافیکی همچنان در این مسیر وجود دارد، اما محورهای پیاده در این مسیر عریض تر شده و به عبارتی نقش پیاده بر سواره ارجحیت دارد.

او می افزاید: فعلا این پروژه تا ابتدا خیابان باغ گلدسته اجرا می شود و در سال آینده ممکن است اقداماتی برای خیابان باغ گلدسته هم انجام شود.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان، با بیان این‌که خودروهایی که از محدوده میدان امام حسین (ع) عبور می‌کنند، باید با آرامش خاص و ترافیک روان، در شان این میدان حرکت کنند، درباره جنس سنگ‌های استفاده شده برای این محدوده توضیح می‌دهد: سنگی که در این قسمت استفاده می‌شود از سه نوع است؛ سنگ اصلی و عمده که حدود ۳۱۷۰ متر مربع محدوده را در برمی‌گیرد، سنگ هتن آباد است که استفاده از آن سبقه تاریخی در شهر اصفهان دارد و به نوعی هویت اصفهان محسوب شود. این سنگ‌ها در قسمت ماشین رو و در ابعاد و اندازه های کوچک مورد استفاده قرار می گیرد و چیذر شده، یعنی لبه های آن شکستگی‌های خاص دارد که ترافیک آرامی ایجاد کند تا خیابان حالت تندرو نداشته باشد. نوع دیگر سنگ‌های به کار گرفته شده در این قسمت به مساحت ۱۷۰۰متر مربع، سنگ‌های تراورتن لیمویی است که در قسمت‌های رو به روی شهرداری  کار می‌شود که این سنگ ها دارای رنگ بوده و ابعاد آن ۲۰ در ۲۰ است و با آجر سنتی اصفهان تناسب رنگی دارد یعنی زمانی که بر اثر باران خیس می شود به آجر اصفهان شباهت دارد. نوع سوم نیز سنگ‌های کوبیک در ابعاد ۱۰ در ۱۰ است که کارکرد جدا کنندگی دارد و جزئی از پروژه را در بر می‌گیرد.

فیض، مساحت کل پروژه در دست اجرا را حدود ۶ هزار متر مربع اعلام می‌کند و می‌گوید: قسمت ابتدایی این پروژه که از نیمه شرقی شروع شده رو به اتمام است. در بخش دوم این پروژه در نیمه غربی میدان، زیرسازی انجام شده و درحال اجراست. بخش بعدی کار ما هم اقدام بر نیمه باقی مانده شرقی و خاکبرداری نیمه غربی میدان بود که سمت جهان نما را شامل می‌شد.



او درباره مسیری که برای دوچرخه در این محور پیش بینی شده، اظهار می‌کند: مساحت این مسیر ۴۳۰ متر مربع است و ۵۰۰ متر مربع فضای سبز هم برای این محدوده پیش بینی شده که سعی می شود با همکاری سازمان پارک‌ها و فضا سبز شهرداری از درختان تنومندی که منتقل خواهند شد برای این قسمت استفاده کنیم.

توضیح مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان، درباره سرنوشت حدود هشت درخت کهنسالی که قبلا مقابل ساختمان شهرداری مرکزی اصفهان وجود داشت چنین است: این درخت ها همه حفظ شده است، حتی بوته‌های گل رز رو به روی شهرداری نیز جابه جا شده و چیزی به اسم از بین بردن و منهدم کردن درختان و فضای سبز نداریم. درختچه‌های گل‌های فصلی جمع آوری شده و در فصل خاص خود دوباره کاشته می‌شود و حدود ۲۰ درخت تنومند هم به این محدوده منتقل خواهد شد.

فیض یادآور می‌شود: در حال حاضر، پروژه در قسمت های مختلف هم در حال زیرسازی و هم در حال کارگذاشتن تأسیسات مورد نیاز در آینده است. به عنوان مثال قسمت آب‌رسانی که با شرکت آب و فاضلاب استان است در حال اجراست، تاسیسات مورد نیاز برق و تأسیسات مورد نیاز ترافیکی شامل چراغ ها و روشنایی هم در حال پیگیری است.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان از اتمام این پروژه در ماه آبان خبر می‌دهد و می‌گوید: بازه زمانی ای که برای انجام این پروژه تعیین شده، از ۲۰ خرداد تا ۱۵ آبان است اما تلاش می‌کنیم زودتر از بازه زمانی تعریف شده کار تکمیل شود و به بهره‌برداری برسد.



 

تفاوت از زمین تا آسمان است


علیرضا جعفری‌زند، باستان شناس و مؤلف کتاب اصفهان پیش از اسلام می‌گوید: طرح سنگ فرش کردن چهارباغ عباسی تا میدان نقش جهان که از خیابان سپه عبور می کرد، طرحی بسیار قدیمی است که قرار بود پیش از انقلاب اجرا شود.

او با بیان این‌که میدان امام حسین(ع) بخش تاریخی خود را از دست داده است، خاطر نشان می‌کند: سنگ فرش کردن به جا آسفالت نمی‌تواند برای طرح فعلی امتیازی باشد؛ مساله مهم‌تر طراحی آن است که باید با سبک اولیه و میراثی که چهارباغ را به میدان نقش جهان متصل می کند، مغایرت زیادی نداشته باشد.

این مدرس دانشگاه، یادآور می‌شود: محدوده کنونی میدان امام حسین(ع) هیچ وقت میدان نبوده و این میدان در واقع در زمان پهلوی ایجاد شده است. سنگ فرش کردن این محدوده هم چیزی را تغییر نمی‌دهد و هیچ زیبایی‌ای به آن اضافه نمی‌کند. 

جعفری‌زند با بیان این‌که شهرداری اصفهان در انتخاب نوع سنگ‌ها می‌توانست از گزینه‌های بهتری استفاده کند، توضیح می دهد: در زمان صفویه چهارباغ سنگ فرش بوده و بخشی از حاشیه اطراف میدان امروزی هم از سنگ بوده است اما این‌که کل مسیر از چهارباغ تا نقش جهان به صورت کلی سنگ فرش شود، فرآیندی است که در دوره اخیر اتفاق می‌افتد.

او تاکید می‌کند: این‌که گفته می شود این پروژه، بازسازی مسیر دولتخانه صفوی است درست نیست چون اصلا در زمان صفویه این‌جا به این شکل نبوده است.



 

این باستان شناس می‌گوید:  پشت خرابه‌های کاخ جهان نما باغی بوده و از چهلستون به پشت باغ جهان نما راهی وجود داشته که زنان حرمسرا هم از این راه عبور می‌کردند. اگر قرار بود این قسمت به سبک صفویه بازسازی شود، با اجرا تونل مترو چیزی از آن باقی نمانده و دیگر نمی‌توان دولت خانه صفوی را به شکل اولیه بازسازی کرد. اگر بنا به احیا میدان بود، جوی آب حلال که از متروی دروازه دولت عبور می کرده هم باید درنظر گرفته می‌شد.

جعفری‌زند معتقد است، امکان احیا دولتخانه صفوی به شکل اولیه عملا امکان‌پذیر نیست چون ساخت ارگ جهان نما جدید این منطقه را خراب کرد و کاروانسرا قدیمی را از بین برد. بنابراین ما نمی‌توانیم اسم طرح‌های فعلی را بازسازی دولت خانه صفوی بگذاریم، چون دولتخانه صفوی به این شکل نبوده و به هر شکلی که اجرا شود تشابهی با آن نخواهد داشت. 

این مدرس دانشگاه تصریح می‌کند: عملیات عمرانی فعلی یک طرح من درآوردی است و صرفا در چارچوب شکل دادن به فضا جلو عمارت شهرداری قابل قبول است، نه احیا کردن تاریخ اصفهان.

او فقدان شناخت زیربنایی و نبود مطالعه دقیق دربار اصفهان قدیم را از جمله دلایل ناموفق بودن شهرداری اصفهان در پروژه‌های احیا و بازسازی فضاهای تاریخی می‌داند و می‌گوید: به عنوان مثال در زمان صفویه جلو هر درگاهی در این محدوده حوضی وجود داشت و حوض بزرگی هم در جلوی عمارت جهان نما بود اما الان این موارد در چهارباغ اجرا نشده است. فکر می‌کنم امکان مطالعه و پژوهش درباره تاریخ و معماری زمان صفویه پیش از شروع هر اقدامی وجود دارد و با همین تحقیقات می‌توان دریافت که این پروژه از زمین تا آسمان با آن‌چه که از تاریخ به جا مانده متفاوت است.

جعفری‌زند خاطر نشان می‌کند: افزایش مساحت فضا سبز و ایجاد مسیر دوچرخه سواری اقدامات خوبی برای محدوده مهمی مثل میدان امام حسین(ع) است اما احیای دولت خانه صفوی نیست.

این مدرس دانشگاه بار دیگر تاکید می‌کند: برای احیا دولت خانه صفوی باید مطالعه بیشتری انجام و بر اصالت‌ها تکیه بیشتری می‌شد و گذشته این محدوده مورد بررسی قرار می‌گرفت. باید فرصتی  فراهم می‌شد تا صاحب نظرانی که به تاریخ گذشته شهر آگاه بودند و با بافت اصفهان در زمان صفویه آشنایی داشتند بتوانند نظر خود را درباره طرح‌ها ارائه بدهند ولی ظاهرا این اتفاق نیفتاده است.

ایسنا نوشت،  آن‌چه از سخنان گفته شده برمی‌آید این است که اگرچه پیش‌بینی فضا سبز، سنگ فرش کردن، ایجاد مسیرهای پیاده و دوچرخه سواری فی نفسه طرح‌های ارزشمندی است، اما  انتخاب عنوان احیا دولتخانه صفوی برای آن چندان درست نیست چون با اتفاقاتی که طی سالیان متمادی برای این محدوده افتاده، عملا بازسازی مسیر تاریخی دولتخانه صفوی به شکل اولیه امکان‌پذیر نیست.