مغایرت های ساخت سد فینسک با اسناد بالادستی حوزه مدیریت آب کشور

نابودی کشاورزی مازندران برای گسترش کشاورزی و صنعت در سمنان با ساخت "سد فینسک" / آیا سمنان قرار است پایتخت سیاسی ایران شود؟!

دوشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۳۱ | کد مطلب: ۲۸۹۵۲
نابودی کشاورزی مازندران برای گسترش کشاورزی و صنعت در سمنان با ساخت "سد فینسک" / آیا سمنان قرار است پایتخت سیاسی ایران شود؟!
اسکان نيوز-الهه موسوی: با اینکه بر اساس سند سیاست های ملی آب کشور، انتقال آب بین حوضه ای به عنوان آخرین اقدام و صرفا برای تامین آب شرب مردم مجاز است؛ مسوولان سمنان برای تامین آب کشاورزی در کویر، هر روز دست به اجرای یک عملیات جدید می زنند.

 روزی برای گرفتن مجوز "طرح شیرین سازی و انتقال آب خزر" لابی و تلاش می کنند و روزی دیگر به طور پنهانی و در قالب یک طرح دیگر با مختصات جغرافیایی دیگر، آب سرچشمه های "زرین گل" استان گلستان را با لوله و قنات و چاه و هزار و یک فوت و فن عجیب و غریب و غیرقانونی، به قیمت نابودی جنگل های باستانی هیرکانی، برداشت می کنند.

کافی است از منطقه ابر و قلب جنگل های آن مسیر این لوله گذاری را طی کنید و چاه های متعدد حفر شده در عمق جنگل را ببینید که به قیمت ریشه کن شدن درختان چند صد ساله در جنگل های چندمیلیون ساله هیرکانی و دفن آنها در زیر خاک، تخریب و خشکاندن آبشارهای طبیعی و نیز آسیب های فراوان دیگر، در حال آبرسانی به سمنان هستند.

این در حالی است که قانونگذار، انتقال آب بین حوضه ای را برای تخصیص به بخش صنعت و کشاورزی مجاز نمی داند. از سوی دیگر انتقال آب بین حوضه ای حتی برای تخصیص به بخش خانگی و شرب نیز مستلزم به کاربستن همه روش های مدیریت بهینه منابع آبی موجود در حوضه مقصد انتقال آب است.
 
با اینهمه سمنان همچنان آب ندارد و چندین و چند طرح بزرگ، از جمله "طرح شیرین سازی وانتقال اب خزر به کویر" همچنان در صدد آبرسانی به این خطه کم جمعیت هستند که احداث سد فینسک یکی از جدیدترین این اقدام هاست که عملیات اجرایی آن آغاز شد.

به گفته حنیف رضا گلزار"کارشناس ارشد خاک وآب"، احداث سد فینسک دست کم 7 درصد از کل ورودی "سد شهیدرجایی" را کاهش داده و روستای "تلاجیم" را به طور کامل از روی نقشه کشور پاک می کند.
 
گلزار در گفت وگو با اسکان نيوز گفت:« بر اساس برنامه ریزی صورت گرفته قرار است کل آب ذخیره شده در پشت مخزن سد 13.3 میلیون مترمکعبی "فینسک" به قیمت نابودی کشاورزی و کشاورزان پایین دست این سد و آوارگی مردم روستای "تلاجیم" و البته آسیب های زیست محیطی به "منطقه حفاظت شده پرور" و "پناهگاه حیات وحش دودانگه" به سمنان انتقال یابد تا بر اساس اظهارات رسمی مدیرکل آب منطقه ای استان سمنان در بخش های شرب و کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.»

او افزود:« با این استناد، ساخت سد فینسک و انتقال آب آن در مغایرت با اسناد بالادستی حوزه مدیریت آب کشور قرار دارد؛ چرا که اولا هدف از اجرای این طرح، تنها تامین آب شرب نیست و دوم آنکه در همه این سال ها شاهد هیچ اقدام کارشناسی یا فرهنگی برای ساماندهی وضعیت مصرف آب و بهینه سازی مصرف این اکسیر در استان کویری سمنان نبوده ایم.»
 

صدر نشینی سمنان از سرانه بالای انتقال آب بین حوضه ای


گلزار در ادامه با اشاره به اینکه سیاست های نادرست آبی در استان سمنان با کمتر از 700 هزار نفر جمعیت، این استان را به یکی از بزرگترین مقاصد "طرح های انتقال آب" از حوضه های مجاور تبدیل کرده است گفت:« "طرح شیرین سازی وانتقال آب کاسپین" به مقدار 200 میلیون مترمکعب در سال؛ ساخت "سد فینسک" روی سرشاخه های "تجن" و انتقال آب آن به سمنان به مقدار 3/13 میلیون مترمکعب در سال؛ ساخت "سد روزیه" روی یکی از سرشاخه های "رود تالار" به نام "رود کبیر" و انتقال آب آن به سمنان به مقدار 1.2 میلیون مترمکعب در سال؛ ساخت "سد کسیلیان" روی رودخانه اصلی "تالار" در حوزه استان مازندران و انتقال آب آن به سمنان به مقدار 30 میلیون مترمکعب در سال، ساخت "سد چاشم" روی یکی دیگر از سرشاخه های رودتالار به نام "رود چاشم" و انتقال آب آن به سمنان (مقدار نامشخص)، تنها بخشی از برنامه ریزی های صورت گرفته برای اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای از شمال البرز به سمنان است.»

 این کارشناس ارشد خاک وآب افزود:« این درحالی است که هیچ الگوی مشخص و قابل ارایه ای از اهداف انتقال این حجم عظیم منابع آبی و پرهزینه و منابع تخصیص آن تاکنون در استان مقصد، تعریف و ارایه نشده است. از جذب جمعیت 10 میلون نفری استان های واقع در فلات مرکزی و ایجاد "پایتخت سیاسی" به مرکزیت سمنان، تا گسترش 200 هزار هکتاری باغات پسته و تولید یک سوم غله کشور و گسترش صنایع آب بر و ... همگی از جمله اهداف و برنامه های ارایه شده در سطح مدیران منطقه ای برای تخصیص این منابع آبی گسترده است که برخی از مسولین و تصمیم سازان استان سمنان در پی آن هستند.»

گلزار با اشاره به اینکه هیچ کدام از این اهداف که بیشتر شبیه اوهام است، هیچ گونه پشتوانه کارشناسی و خردمندانه ای ندارد گفت:« اما متاسفانه شاهد دست بالا یافتن و برتری برخی از این اوهام بر طرح ها و برنامه های اصولی و زیربنایی هستیم. با این شیوه جز ویرانی و برهم خوردن تعادل اکولوژیک مناطق، و برباددادن منابع مالی کشور و پاشیدن بذر اختلاف میان مردمی که قرن ها در کنار هم بدون هیچ مشکلی زیسته اند دستاوردی نخواهیم داشت.»
 

سرانه بالای مصرف آب شرب در سمنان



استناد به کمبود آب شرب در سمنان در حالی به دستاویزی برای دست اندازی در منابع آبی البرز تبدیل شده که بر اساس آمار رسمی وزارت نیرو، سمنان یکی از بالاترین سرانه های مصرف آب شرب کشور را به خود اختصاص داده است.

بر اساس آمارهای رسمی، هر شهروند سمنانی در طول شبانه روز به طور میانگین 218 لیتر آب مصرف می کند. این عدد، سمنان را با 160 میلی متر بارندگی سالانه در رتبه ششم کشوری قرار می دهد. این درحالی است که سرانه آب شرب مردم در استان گیلان با بیش از 1000 میلی متر بارندگی سالانه 177 لیتر در شبانه روز(رتبه 25 کشور) و برای مردم گلستان با میانگین 700 میلی متر بارندگی سالانه تنها 152 لیتر در شبانه روز(رتبه 31 کشور) است.
 

الگوی نادرست و مدیریت منابع آب شرب



متاسفانه علی رغم تاکیدات فراوان مدیران استان سمنان بر کسری مخازن آب زیرزمینی و تلاش برای اجرای بزرگترین و بیشترین طرح های انتقال آب بین حوضه ای کشور در این استان، تاکنون هیچ تلاشی با هدف اصلاح فرهنگ مصرف آب در این استان خشک و کم بارش صورت نگرفته است.

گلزار با اشاره به این موضوع می گوید:« نکته فاجعه بار مساله مدیریت منابع آب شرب در استان سمنان، آنگاه هویدا می شود که بدانیم بر اساس اظهارات مقامات مسول این استان دست کم 35 درصد لوله های انتقال آب مناطق شهری و روستایی استان سمنان فرسوده است و در خوشبینانه ترین شرایط 24 درصد منابع آب شرب مردم این استان پیش از وارد شدن به سیستم لوله کشی خانه ها در خطوط انتقال آب شهری هدر می رود!»

به گفته این پژوهشگر حوزه خاک وآب، هزینه برآوردشده برای اصلاح این 700 کیلومتر شبکه فرسوده با وضعیت اقتصادی امروز حداکثر 200 میلیارد تومان است. به بیان دیگر این مبلغ می تواند کل مشکل آب شرب استان سمنان را به صورت زیربنایی و برای طولانی مدت مرتفع کند. حال این مبلغ را مقایسه کنیم با هزینه های سرسام آور و چندین هزار میلیاردی انتقال آب از کاسپین و سدهایی که با هدف انتقال آب در دست احداث است.
 

منازعات اجتماعی - فرهنگی تنها دستاورد انتقال آب است


در هیچ جای دنیا نمی توان طرح انتقال آب بین حوضه ای را نام برد که برخلاف اهداف ارایه شده در کتابچه های تدوین شده طرح، تقاضای مصرف آب را افزایش نداده باشد.

گلزار در ادامه می گوید:« این سدها و طرح های انتقال آب بین حوضه ای اگر اجرا بشوند هم ناپایدار خواهند بود. انتقال آب و گسترش صنعت، برخلاف پتانسیل های سرزمینی، همراه خود جمعیت سرگردان و آسیب دیده و جویای کار، مسکن، بهداشت، آموزش، خدمات اجتماعی – فرهنگی و ... را نیز انتقال می دهد. تهران و کرج در کشور ما دو مثال عینی و قابل استناد از این تجربه هستند. اگر وضعیت صنعت و جمعیت تهران و کرج و حومه آن را پیش از ساخت سدهای "امیرکبیر" ، "لار" ، "لتیان" ، "طالقان" و ... با پس از آن مقایسه کنیم در می یابیم که انتقال آب بین حوضه ای، جدای از آسیب های اقتصادی و زیست محیطی مترتب بر منبع و مبدا انتقال، مترادف آسیب و تخریب و نابسامانی ها در مقصد انتقال نیز هست.»

او تاکید کرد:« سمنان هم از این تجربه و روند اثبات شده مستثتا نیست؛ چرا که اولا این شهر به لحاظ آمایش سرزمین و ویژگی های طبیعی، کشش افزایش جمعیت را ندارد و دوم آنکه هیچ یک از این زیرساخت ها برای تامین نیازهای جمعیت مازاد مهاجر در پی انتقال آب در آنجا فراهم نیست؛ لذا منازعات و برخوردهای فرهنگی و ناامنی های اجتماعی، تنها رهاورد طرح های کلان انتقال آب بین حوضه ای خواهد بود و می توان با اطمینان پیش بینی کرد که هیچ دستاورد سازنده ای برای مقصد انتقال آب نیز نمی توان متصور بود. از این حیث مدیران و تصمیم سازان استان سمنان هرگز نباید تصور کنند که با اجرای این طرح ها به زادگاه و مردم خود خدمت می کنند.»

هدررفت منابع آبی سفره های زیرزمینی سمنان در بخش کشاورزی
گلزار معتقد است نابسامانی در ساختار مدیریت منابع آبی استان سمنان، تنها به بدمصرفی و هدررفت آب در بخش شرب و خانگی ختم نمی شود؛ بلکه بخش کشاورزی استان سمنان یکی از بزرگترین بد مصرف کنندگان آب است.

او می گوید:« باز هم با استناد به اظهارات مقامات رسمی استان سمنان، نزدیک به 65 درصد آب مصرفی در بخش کشاورزی این استان هدر می رود. محاسبات ساده بیانگر این است که 65 درصد هدر رفت منابع آب تخصیصی به بخش کشاورزی معادل 700 الی 800 میلیون مترمکعب آب است؛ یعنی 4 برابر حجم کل مخزن سد امیرکبیر کرج و  بیش از 60 برابر کل حجم آبی که قرار است با ساخت سد فینسک و تحمیل هزینه های گزاف مالی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به سمنان منتقل شود!»

این کارشناس ارشد خاک وآب تاکید می کند که با استناد به این داده ها می توان به سادگی دریافت هر اقدامی که تنها 5 درصد وضعیت مصرف آب در بخش کشاورزی استان سمنان را بهبود بخشد می تواند کل مساله کم آبی را در سمنان با کمترین هزینه و بدون خسارت، حل و فصل کند.