وقتی طبیعت جرگلان خراسان شمالی زخمی معادن می‌شود

شنبه ۳۱ خرداد ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۵۰ | کد مطلب: ۲۸۱۸۰
وقتی طبیعت جرگلان خراسان شمالی زخمی معادن می‌شود
اسکان نيوز: معدن، از مهمترین منابع توسعه صنعت، رونق تولید و شکوفایی اقتصادی است، به گونه‌ای که این صنعت در هر نظام اقتصادی با افزایش درآمد ملی و رشد اقتصادی می‌تواند سهم قابل توجهی در اشتغالزایی و کاهش بیکاری داشته باشد. این حوزه نه تنها از طریق ایجاد اشتغال مستقیم، درآمد خانوارها را افزایش می­‌دهد؛ بلکه به طور غیرمستقیم از طریق ارتباطات پیشین و پسیین معدنی با سایر بخش‌­های اقتصادی کشور نظیر حمل‌ونقل، صنعت، مسکن و صنایع غذایی می­‌تواند نقش مثبتی در افزایش درآمد خانوارها بازی کند.

از آن‌جا که معادن کشور در نواحی گوناگون و بعضا مناطق کم برخوردار قرار گرفته، نظارت بر نحوه بهره برداری از این سرمایه طبیعی بدون شک باعث رشد و توسعه متوازن نواحی مختلف کشور خواهد شد به گونه ای که با گسترش عدالت منطقه‌ای،  دیگر شاهد مهاجرت ‌های بی­رویه ساکنان مناطق کم برخوردار، به نواحی برخوردار و شهرها نخواهیم بود.

«باریت» از ذخایر معدنی و دارایی‌های شهرستان محروم و مرزی راز و جرگلان است، که چشم امید ساکنان این خطه دورافتاده به آن دوخته شده و نظارت و بهره‌‌برداری صحیح از آن می‌تواند، نقش ویژه ای در توسعه مشاغل روستایی و محرومیت‌زدایی از این خطه داشته باشد.

کشف و استخراج این ذخایر معدنی به زمان قبل از تفکیک سه استان خراسان در سال ۸۲ برمی گردد، ولی با گذشت سال‌ها از فعالیت معدنی در کانسارهای باریت منطقه، از سخنان اهالی این شهرستان مرزی چنین برمی آید که جز تخریب مراتع،  خسارات زیست محیطی و عدم دریافت حقوق کارگران چیزی عاید این منطقه محروم نشده است.

برخی از اهالی راز و جرگلان می گویند که اگر بر بلندای تپه‌های روستاهای جرگلان بایستی، برخلاف انتظار، چشم‌اندازی جز ویرانی خاک و سنگ و رد پا لودر و بیل مکانیکی نمی‌بینی و گویا حیات در حال رخت بستن از مراتع این منطقه است.



گمان نمی‌کردیم معدن هم تخریبگر باشد

یک کارگر جرگلانی که سال‌ها در معادن باریت این خطه مشغول فعالیت بوده است، می‌گوید: طی سال‌های اخیر استخراج سنگ را با کمترین امکانات و ایمنی انجام می‌دادیم تا جایی که برخی از کارگران در حین انجام کار دچار حادثه شدند، ولی چون بیمه نبودند، مبلغی هم دریافت نکردند.

وی که نخوایت خود را معرفی کند، می‌افزاید: من و خیلی از هم‌ولایتی‌ها گمان نمی‌کردیم که معدن هم تخریبگر باشد و تصورمان آن بود که تنها باعث شکوفایی منطقه و اشتغالزایی خواهد شد ولی با وضعیت پیش آمده چاره کار برای اشتغال را دوباره در مهاجرت به تهران و کلانشهرها یافتیم.

ارازگلدی نیازی از معتمدان محلی این منطقه مرزی اظهار می‌کند: سال‌ها از آغاز استخراج و ارسال محموله‌های پی‌درپی سنگ باریت از این منطقه می‌گذرد ولی متاسفانه سهم جرگلانی‌ها از این فعالیت‌های معدنی، کوه‌ها و مراتع زخمی و چاه‌های عمیق است.

وی می‌افزاید: در واقع کوه‌های زیادی برای فعالیت‌های معدنی در منطقه شکافته شده و خیلی از اهالی همین منطقه که خود تا چند سال پیش در قالب نیروی کار با چکش و قلم در تونل‌ها، عرق ریخته‌اند، الان نه تنها بیکار شده‌اند، بلکه برای چرای دام خود در مراتع نیز با مشکل مواجه شده‌اند.

یکی دیگر از اهالی این منطقه نیز می‌گوید: مراتعی که زمانی در آنجا باریت برداشت می‌شد،  به دلیل حفاری‌ها از بین رفته و کوه و دشت، به گونه‌ای سوراخ سوراخ شده که گویا سودجویانی تنها به انگیزه یافتن گنج آن‌جا را جسته و سپس به عزم مکانی دیگر رها کرده‌اند.

امان محمدی می‌افزاید: در واقع سود برداشت از معادن این منطقه به جیب یک عده معدود رفته است و سهم مردم منطقه هم، جز ضرر و سرزمینی ویران شده چیزی نیست.

 عرصه‌های معدنی جرگلان رها شده است

بخشدار جرگلان در شهرستان راز و جرگلان خراسان شمالی می‌گوید: بخش زیادی از عرصه‌های معدنی این خطه مرزی، پس از برداشت مواد معدنی و تخریب، به حال خود رها شده و برخلاف آئین‌نامه‌های سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری احیا نشده است.

پولاد نجاهی با بیان این‌که از سال ۸۲ فعالیت های معدنی برای استخراج سنگ باریت در چندین نقطه روستایی جرگلان آغاز شده است، اظهار می دارد: تمرکز معادن این گونه معدنی در روستاهای بچه دره، قاره آقاج، بک سو، قره قانلو، قوری دره، کلاته بهار و روستا مزارلق قرار دارد که شناسایی آن به زمان قبل از تفکیک سه استان خراسان برمی‌گردد.

وی با ابراز تاسف از نبود نظارت کافی بر نحوه برداشت از معادن این منطقه، می‌افزاید: متاسفانه نظارت دقیقی بر فعالیت‌های برداشت از معادن باریت توسط نهادهای مربوطه صورت نگرفته، به گونه‌ای که شرکت مربوطه بعد از سال‌ها فعالیت و برداشت بی‌رویه، به بهانه ورشکستگی این معادن را رها کرده است.

نجاهی اضافه می‌کند: برابر آیین نامه های سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، عرصه‌های طبیعی تخریب شده بر اثر فعالیت‌های معدنی، باید با اقداماتی چون درختکاری احیا شوند، ولی کانسارهای این منطقه بعد از حفاری، استخراج و بهره‌برداری به حال خود رها شده است و هیچ اقدامی برای مرمت و بازسازی عرصه‌های طبیعی صورت نگرفته است.

بخشدار جرگلان با این ادعا که معادن باریت این منطقه نتوانست نقش موثری در اشتغال زایی برای مرزنشینان داشته باشد، می‌گوید: تنها چیزی که از فعالیت‌های معدنی باریت، عاید اهالی این منطقه شد، تخریب منابع طبیعی و عرصه‌های ملی بود.



استخراج سالانه ۶ هزار تن باریت از معادن جرگلان

معاون امور صنایع و معادن خراسان شمالی نیز می‌گوید: سالانه به طور میانگین ۶ هزار تن سنگ باریت از ۸ معدن فعال در بخش مرزی جرگلان در شهرستان راز و جرگلان استخراج می‌شود.

علی‌اصغر رضازاده، ظرفیت اسمی استخراج باریت از معادن این منطقه را هشت هزار تن در سال عنوان کرده و اظهار می‌کند: استخراج در این منطقه با توجه ظرفیت مشخص شده در پروانه بهره‌برداری از معادن صورت می گیرد و اگر فعالیت معدنی بدون دلیل قانع کننده تعطیل شود، از بهره بردار آن سلب صلاحیت می‌شود.

معادن رها نشده است 

وی با رد ادعا رهاشدگی معادن این منطقه می افزاید: هیچ معدنی در این منطقه رها نشده است، بلکه طبق رای محاکم قضایی، به دلیل مشکلات مالی معدنکار قبلی، حق برداشت و بهره‌برداری از وی سلب و به فرد دیگری واگذار شده است.

رضازاده با اشاره به ماده ۲۰ قانون معادن کشور، می‌گوید: هر سال وزرات صنعت، معدن و تجارت، میزان حقوق دولتی از معادن را مشخص می‌کند به گونه ای که به ازا هر تن باریت باید درصدی به خزانه‌داری کل واریز شود و چنان‌چه معدنکاری از پرداخت آن امتناع کند، بهره برداری از آن به سایر متقاضیان واگذار می‌شود.

وی با بیان این‌که ماده معدنی باریت در جرگلان پس از استخراج به صورت خام به سایر استان‌ها حمل می‌شود، اضافه می‌کند: از آنجا که خراسان شمالی فاقد کارخانه پودر میکرونیزه باریت است، مواد معدنی استخراج شده از منطقه به استان‌های گلستان و سمنان ارسال و در آن‌جا فرآوری می‌شود که برای جلوگیری از این امر قرار است به زودی کارخانه پودر میکرونیزه باریت در استان ایجاد خواهد شد.

معاون امور صنایع و معادن خراسان شمالی با اشاره به این‌که به طور میانگین ۲۰ هکتار از عرصه‌های طبیعی منطقه جرگلان برای فعالیت‌های معدنی باریت مشخص شده است، می‌افزاید: اگرچه بهره‌برداران، برای فعالیت‌های معدنی خود، مختصاتی را مشخص کرده و به سازمان صمت ارایه می‌دهند ولی حدود عرصه فعالیت‌های معدنی را اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری تعیین می‌کند.

رضازاده با اشاره به این‌که علاوه بر باریت، ذخایر معدنی کلسیت نیز در این منطقه وجود دارد، تصریح می‌کند: با توجه به مطالعات انجام شده، بهره‌برداری از ماده معدنی کلسیت این منطقه به دلیل هزینه بالا حمل‌ونقل آن به سایر استان‌ها، دارای توجیه اقتصادی نیست.



گزارشی برای احیا منابع طبیعی دریافت نشده است

رئیس اداره حفاظت و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی نیز با بیان این‌که احیا منابع طبیعی بعد از فعالیت‌های معدنی مشروط به ارایه گزارش سازمان صمت استان است، می‌افزاید: تاکنون گزارشی از سوی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان، مبنی بر تعطیلی و اتمام فعالیت های معدنی در این منطقه مرزی برای احیا و بازسازی نرسیده است.

حسن ایزانلو اضافه می‌کند: درواقع نظارت بر فعالیت یا تعطیلی معادن بر عهده سازمان صمت استان است ولی عرصه فعالیتهای معدنی را اداره کل منابع طبیعی با در نظر گرفتن مراتع درجه یک و رعایت مسایل زیست محیطی مشخص می‌کند.

وی با بیان این‌که تاکنون ۲.۵ هکتار از عرصه‌های تخریب شده ناشی از فعالیت معدنی در شهرستان اسفراین احیا شده است، خاطرنشان می کند: این بازسازی از محل اعتبارات منابع طبیعی استان انجام شده، که برای تخصیص اعتبار از محل معادن مقرر شد، سازمان صنعت، معدن و تجارت استان هر ماه میزان عوارض دریافتی خود از محل پروانه‌های بهره‌برداری و اکتشاف معادن را اعلام کند.

ایزانلو می‌افزاید: با اعلام ماهانه عوارض توسط سازمان صمت، اداره کل منابع طبیعی خراسان شمالی، براساس ماده ۱۷ قانون معادن کشور و ماده ۳ قانون حفاظت از منابع طبیعی، می‌تواند ۱۵ درصد اعتبار اکتشاف عرصه‌های معدنی و ۱۲ درصد بهره‌برداری از معادن را برای احیا و بازسازی، از سازمان برنامه و بودجه کشور پیگیری کند.

کارگران شکایات خود را در سامانه الکترونیکی روابط کار ثبت کنند

معاون روابط کار اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان شمالی نیز در خصوص شکایت کارگران حوزه معدنی جرگلان مبنی بر نرسیدن به حق و حقوق خود، می‌گوید: این کارگران می‌توانند دادخواست خود را به صورت غیرحضوری در سامانه الکترونیکی شکایت کارگران ثبت کنند اما تاکنون هیچ کارگری از معادن باریت جرگلان برای رسیدگی به حقوق و مزایای خود در این سامانه ثبت یا به اداره کار استان مراجعه نکرده است.

قربان نباتیان تصریح می‌کند: اگرچه اداره کار هر سه ماه یکبار و به صورت ادواری از معادن حتی در مناطق دورافتاده و مرزی بازرسی‌هایی انجام می‌دهد، ولی اگر کارگران شکایتی در خصوص حقوق و دستمزد خود دارند، باید با کارت ملی و جواز فعالیت برای احراز هویت و عضویت در سامانه جامع روابط کار به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه کنند.

وی می‌افزاید: بعد از ثبت دادخواست‌ها، اداره کار با دعوت از کارفرمایان تشکیل جلسه داده و خواستار پاسخگویی معدنکار یا جانشین او در خصوص شکایت کارگران می‌شود.

نباتیان با اشاره به بازرسی‌های ادواری از معادن خراسان شمالی خاطرنشان می‌کند: با توجه به بارزسی‌هایی که انجام شده است، معادن بزرگ استان نظیر آلومینای جاجرم یا معدن سیمان بجنورد مشکلی از بابت پرداخت حقوق و مزایا به کارکنان خود ندارند و تمامی دستمزدها مطابق با قانون کار پرداخت شده است.

شهرستان رازوجرگلان با دارا بودن ١۴ معدن و ذخیره قطعی معادن به میزان یک میلیون و ۸۲ هزار و ۵۰۰ تن و ظرفیت تولید سالانه ١١٠ هزار و ١٠٠ تن از شرایط مطلوبی برای رونق اقتصادی برخوردار است.

از این تعداد ١٣ معدن به سنگ باریت و یک معدن به سنگ لاشه ساختمانی اختصاص دارد که معادن باریت در بخش جرگلان و معدن سنگ لاشه نیز در روستا باغلق بخش مرکزی واقع شده است.

سنگ باریت در چاه‌های نفت،  صنایع پتروشیمی،  بهداشتی و آرایشی کاربرد دارد. خراسان شمالی دارای ۳۰۱ کیلومتر مرز مشترک با کشور ترکمنستان است که بیشتر این مساحت در شهرستان راز و جرگلان واقع است.

ایرنا نوشت، این شهرستان سه بخش و ۶ دهستان دارد و ۹۵ درصد جمعیت این منطقه روستایی هستند. راز، مرکز شهرستان مرزی راز و جرگلان در ۱۲۰ کیلومتری مرکز خراسان شمالی قرار دارد و بیشترین تمرکز جمعیتی قوم ترکمن این استان در راز و جرگلان است.