گاری گردانی و نمایشگاه گردانی

دوشنبه ۴ مرداد ۱۴۰۰ ساعت ۱۵:۰۱ | کد مطلب: ۳۶۱۴۲
گاری گردانی و نمایشگاه گردانی
مدتی است در جامعه هنرهای تجسمی سوءتفاهم خطرناکی رشد کرده که آسیب‌های آن به تدریج نمایان خواهد شد. به نظر نگارنده نمایشگاه هنری یک اثر واحد هنری است و دوره نمایشگاه‌های گروهی (به معنای کنار هم چیدن آثار مستقل هنرمندان) به پایان رسیده است. مگر در مواردی مثل مسابقات و رقابت‌های هنری، نمایشگاه‌های کاربردی و تبلیغاتی، مرور دوره‌های هنری و مرور فعالیت‌های یک هنرمند و... که البته در آن صورت هم نباید از این نمایشگاه‌ها به عنوان اثری واحد نام برد. مثلاً در سه چهار دهه پیش، نمایشگاه‌های عکسی برگزار می‌شد که تنها وجه اشتراک آثار، کیفیت خوب فنی آن‌ها بود، بدون این که در مجموع دلالت بر مفهوم یا ایده خاصی داشته باشد. می‌شد شاهد نمایشگاهی از نقاشی‌های یک دوره زمانی یک یا چند نقاش بود که وجه اشتراک آن‌ها در زمان اتمام اثر بود برای تامین حد نصاب کمی یک نمایشگاه، بدون این که همنشینی آن‌ها معنایی تازه و متفاوت خلق کند.
اسکان نيوز: سعید فلاح‌فر،  هنرمند عکاس و پژوهشگر در یادداشتی اختصاصی که در اختیار اسکان نيوز قرار داده، نوشت: هنر معاصر به شدت به کانسپت‌های هنری و بیان مفاهیم وابسته است. از این جهت، امروزه هنرمندان به جای برگزاری نمایشگاه از چند و چندین اثر منفرد خود، به سمت نمایش مجموعه‌هایی متمایل شده‌اند که علاوه بر ارزش‌های منفرد، در مجموع و در کنار و امتداد هم به مفاهیم تازه‌تر و پیچیده‌تری منتهی می‌شوند. این ارزشی است به مراتب والاتر از تکرار یک ایده یا محتوا در چند اثر مشابه. تا جایی که گاهی هر کدام از آثار یک نمایشگاه، بدون در نظر گرفتن سایر آثار، به تنهایی هیچ ارزش و جذابیتی ندارد. نمایشگاه‌هایی که با مدیوم‌های متنوعی از نقاشی، عکس، چیدمان، ویدئو آرت و... از یک هنرمند یا از همنشینی آثار چند هنرمند شکل می‌گیرند، زائیده این تفکر و نیاز هنر معاصر است. اصولاً اثری که به تنهایی قابلیت عرضه دارد، حتی در کنار آثار دیگر، نمی‌تواند مفهوم امروزین نمایشگاه را به وجود آورد. چرا که نمایشگاه یک رویداد واحد است، اگرچه با اجزایی کوچکتر و خردتر. (مگر این که جایگاه دیوار نگارخانه‌ها را به اندازه ویترین فروشگاه آثار هنری تنزل داده باشیم.) همان‌طور که یک آلبوم موسیقی ممکن است از قطعاتی تشکیل شده باشد اما کنار هم گذاشتن هر چند تک ترانه و قطعه یا گلچین آثار یک موسیقی دان ـ حتی اگر کالایی محبوب برای عرضه به بازار موسیقی باشد ـ همیشه منتهی به خلق یک مجموعه به معنای «آلبوم موسیقی منحصر» نمی‌شود.

علی‌رغم این فضای غالب هنری، این روزها اخبار هنرهای تجسمی دوباره پر شده است از نمایشگاه‌های گروهی. عمدتاً هنرمندان کم تجربه که به خاطر مشکلات مالی و حمایتی، توان برگزاری نمایشگاه انفرادی ندارند و یا تعداد آثارشان برای یک نمایشگاه انفرادی کافی نیست، در این نمایشگاه‌ها حضور پیدا می‌کنند. بعضی هنرمندان هم بنا بر یک عادات غیرحرفه‌ای، هیچ پیشنهادی را برای نمایش و فروش آثار خود از دست نمی‌دهند و گاهی با یک اثر در چندین نمایشگاه گروهی شرکت می‌کنند. بعضی هم به فروش و تبلیغات این نمایشگاه‌ها چشم دارند. تا این‌جا مشکل چندانی وجود ندارد. مشکل از جایی شروع می‌شود که در معرفی این نمایشگاه‌ها نامی با عنوان «کیوریتور» curator درج می‌شود. عنوانی فریبنده که بعضی کاسب کارهای هنری و بعضی شکست خوردگان حوزه هنر از آن سوء استفاده می‌کنند. در حالی که کیوریتوری هیچ نسبتی با برگزاری نمایشگاه‌های گروهی اینچنین و با این ترتیب متداول ندارد.

کیوریتوری یک رشته و گرایش هنری است با همه مختصات لازم. کیوریتور یا نمایشگاه گردان هنرمندی است با جهان‌بینی و اندیشه‌های هنرمندانه مخصوص به خود. با این تفاوت که به جای خلق اثر هنری، از طریق انتخاب و ترتیب نمایش آثار هنری سایر هنرمندان به بروز و بیان احساسات و درونیات خود اقدام می‌کند. البته این زبان مغایر زبان اصلی آثار هنری نیست. این آثار ممکن است از میان مجموعه آثار یک هنرمند و یا دو تا چندین هنرمند انتخاب شوند و الزاما به معنای انتخاب حول یک موضوع یا عنصر تصویری مشترک نباشد. اما در مجموع، کانسپت و ایده‌ی محوری کیورتور را محقق می‌کند. در واقع آثار به ظاهر پراکنده و یا پیوسته در نمایشگاهی که کیوریتورها تدارک می‌بینند به رویدادی واحد و در جهت ارائه ایده ای منحصر و منسجم منجر می‌شود. تک تک آثار این نمایشگاه‌ها به منزله اجزاء و ابزاری هستند که «کیوریتور هنرمند» آن ها را به خدمت می گیرد و اثری متفاوت از آثار منفرد آن خلق می‌کند. حاصل نمایشگاهی است به مفهوم یک اثر متشکل. از این منظر مفهوم و جایگاه «کیوریتینگ»، قرابتی با مفاهیم عالی مستتر در «استیتمنت» برای هنر معاصر پیدا می کند.

(بی‌سبب نیست که شباهتی در انحراف‌های سهوی و عمدی مفاهیم کیوریتوری و استیتمنت نویسی در هنرهای تجسمی ایران رواج دارد.) کیورتور ممکن است با انتخاب و نحوه نمایش برخی از آثار یک هنرمند به بیانی تازه و متفاوت دست پیدا کند یا به عبارتی مجالی برای ارزش‌های افزوده برای هنرمند و آثار او فراهم کند. بنابراین شاید ترجمه فارسی «هنرگردان» برای واژه ارتقاء یافته کیوریتور مناسب‌تر از نمایشگاه گردان باشد. کیوریتورها حتی می‌توانند با نحوه انتخاب، چیدمان و مواجهه با آثار ثابت یک موزه هنری یا تاریخی، دیدگاه‌ها و ایده‌های جدیدی به بازدیدکنندگان ارائه کنند که قطعاً با نمایش دوره ای و یا کنار هم چیدن آثار بر اساس برخی مشابهت‌های ظاهری، کاملاً متفاوت است.

این مفهوم از کیوریتوری به کل متفاوت با برگزاری نمایشگاه های گروهی است که در بهترین حالت رشته اتصال آثار آن از موضوعی واحد یا تکنیکی مشترک فراتر نمی رود. این قبیل نمایشگاه های گروهی نمی توانند آن مفهوم منسجم و ایده پردازانه نمایشگاه های هنری را تولید کنند. بنابراین معمولاً یا اهداف اقتصادی کوچک و تبلیغاتی را دنبال می کنند یا حداکثر در حد نمایش ایده ای سطحی باقی مانده و ارزشی فراتر از ارزش های منفرد آثار ارائه نمی کنند. به بیان صریح تر؛ عنوان کار کسانی که متولی برگزاری چنین نمایشگاه های می شوند را باید «گردآورنده آثار» محسوب کرد که فاصله زیادی با مفهوم هنری و خلاقه کیوریتوری و هنرگردانی دارد. این که فردی یا نهادی، با استفاده از امکانات نمایشگاهی و روابط شخصی و سازمانی، دوره بگردد و آثاری را در گاری دستی یک نمایشگاه گروهی جمع کند، قطع به یقین مترادف معنای هنری و جهانی نمایشگاه گردانی و کیوریتوری نیست.