ناگفته های سد فینسک ۱

بخش اول؛ «نان» طرح های انتقال «آب» برای صنعت «برق»!

حنیف رضا گلزار، عضو هیات مدیره جمعیت دیده بان طبیعت
دوشنبه ۲۹ دی ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۲۳ | کد مطلب: ۳۳۲۳۶
بخش اول؛ «نان» طرح های انتقال «آب» برای صنعت «برق»!
اسکان نيوز: درباره سد فینسک و پیامد های اجتماعی و زیست محیطی آن تا امروز یادداشت ها زیادی منتشر شده و کمتر کسی هست که دانسته های مناسبی در این باره نداشته باشد. ولی همچنان بخش هایی  از پیامدها و واقعیت های ساخت این سد در پرده ای از ابهام قرار دارد. یکی از مهم ترین دلایل توجیه کننده این ابهامات، بدست آوردن اطلاعات قطره چکانی در خصوص این طرح و طرح های همانند است. با این مقدمه کوتاه، پاره ای از ناگفته های مربوط به سد فینسک را سلسله وار و در چندین گفتار مستقل و کوتاه بررسی می کنیم.
 

هدف تنها «اسپه رو» نیست!


برخلاف آن چیزی که برای افکار عمومی جا انداخته شده، قرار نیست با ساخت سد فینسک روی اسپه رو، تنها منابع آبی این رودخانه به خارج از حوضه آبریز تجن بزرگ انتقال یابد. واکاوی در اسناد هرچند سخت به دست آمده بیانگر این است که منابع آبی رودخانه «کاورد» نیز با استفاده از احداث بند انحرافی به همین نام به خارج از حوضه آبریز تجن انتقال خواهد یافت. به بیان روشن تر طرحی که با نام «سد فینسک» از آن یاد می شود در برگیرنده یک دیوار بتنی به بلندی 58 متر از بستر اسپه رو در روستای تلاجیم با طول تاج 411 متر و حجم کل 11.78 میلیون متر مکعب و دریاچه ای به طول 3 کیلومتر به همراه «بند انحرافی کاورد» و «سامانه پمپاژ و انتقال آب» در محل تلاقی «شاخه کاورد» با «شاخه اصلی اسپه رو» است. بنابراین می توان دریافت ادعای بیان شده مبنی بر اینکه «سد فینسک تنها 5 درصد ورودی سد شهید رجایی را کاهش می دهد» مقرون به صحت نیست و باید مورد بازنگری و محاسبه دوباره و درست قرار گیرد.


احداث نیروگاه جدید، نانی که با انتقال آب پخته می شود!


پس از احداث سد فینسک و بند انحرافی کاورد، منابع آبی دو رودخانه اسپه رو و کاورد با استفاده از سامانه انتقال آب به طول 60 کیلومتر به شهر سمنان انتقال خواهد یافت. نظر به وجود بلندی ها و افزایش رقوم ارتفاعی در طول این مسیر 60 کیلومتری، حسب برآوردها و پیش بینی های شرکت مشاور و با هدف غلبه بر رقوم زمین و افت هیدرولیکی نیاز به احداث 7 واحد تلمبه خانه خواهد بود. آن چیزی که در خلال کشمکش های ساخت یا عدم ساخت سد فینسک هرگز در مورد آن صحبتی به میان نیامده، چگونگی تامین برق مورد نیاز این 7 واحد تلمبه خانه است. بر اساس مطالعات شرکت مشاور، برق مصرفی این تلمبه خانه ها 42.8 میلیون کیلووات ساعت می باشد که بر اساس پیش بینی انجام شده؛ «...احتمالا!! بخشی از آن توسط نیروگاه (جدید) تامین خواهد شد»!!!

تحلیل همین عبارت کوتاه می تواند نوع تفکر و زاویه نگاه کارشناسی پشتوانه این طرح را برملا سازد. در هیچ جای دنیا طرح هایی با این ابعاد را مبتنی بر «احتمالات» تدوین و اجرا نمی کنند. این عبارت افزون بر اینکه بیانگر نبود نگاه «محاسباتی» و «برآوردی» و در پی آن «برنامه ریزی» درست برای پیشبرد این طرح است، بیانگر آشکار نوعی "پروژه سازی" پیمانکاران برای یکدیگر می باشد.

یعنی اینکه «آبسالاران» با دستاویز قرار دادن شعارهای تکراری و بی بنیان بی آبی یا کم آبی، طرح های سد سازی و انتقال آب بین حوضه ای را بر کشور تحمیل می کنند و آنگاه در گام بعدی ساختار مدیریتی کشور را در برابر عمل انجام شده قرار داده و برای تکمیل طرح ها و جلوگیری از رسوب یا هدررفت سرمایه گذاری انجام شده در طرح آبی، طرح های نیروگاهی را تعریف و بر بودجه عمومی کشور تحمیل می نمایند!

نگاهی گذرا به «فصل منابع آب» پیوست شماره 1 اعتبار طرح های تملک دارایی سرمایه ای دستگاه های اجرایی کشور در سال 1400 نشانگر آن است که در سال پیش رو بیش از 100 طرح «تامین» و «انتقال» آب بین و درون حوضه ای تحت عنوان «برنامه عرضه آب» با صرف مبلغی معادل 27238695 میلیون ریال از سوی وزارت نیرو به عنوان کارفرمای این طرح ها و توسط شرکت های پیمانکار انجام خواهد شد که این رقم نسبت به سال قبلی (1399) از رشدی معادل 7038169 میلیون ریالی برخوردار است.

اینکه چند درصد این طرح ها ضروریست و اینکه آیا باید صرفا از روش های مهندسی و مکانیکی پرهزینه برای «تامین» قطعی «تقاضا» یا همان «عرضه» آب متمرکز شد و «مدیریت تقاضا» یا همان «اصلاح الگوی مصرف» و تلاش برای کاهش سرانه مصرف آب خانگی و تطبیق آن با استانداردهای بین المللی را نادیده گرفت یک بحث و اینکه چند درصد از برق تولیدی کشور باید صرف فرایند پمپاژ و انتقال این منابع آبی از مبدا به مقصد شود بحثی دیگر است.

 تخریب ها و آسیب های مترتب بر احداث سدها و سامانه های انتقال آب از یک سو و ساخت نیروگاه های بیشتر برای تامین منابع برق مورد نیاز تلمبه خانه های مربوط به این طرح ها و آلودگی های ایجاد شده ناشی از مصرف انواع سوخت های فسیلی برای تولید انرژی الکتریکی از سوی دیگر، از جمله پیامدهای زیست محیطی و اقتصادی هستند که نه تنها در مورد طرح سد فینسک، بلکه در مورد بسیاری از طرح های انتقال آب بین حوضه ای اجرا شده در کشور مورد بررسی و مطالبه خسارت قرار نگرفته اند.

نکته نگران کننده تر اینکه حتا مکان یابی، ساختار فنی نیروگاه مورد نظر، نوع سوخت و ضریب آلایندگی، مسیر انتقال برق تولیدی به ایستگاه پمپاژ اولیه آب و همچنین چگونگی انتقال و نصب دکل های فشار قوی برای انتقال برق به 7 واحد تلمبه خانه که همگی از داخل اراضی ملی متعلق به منابع طبیعی و مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست می گذرد، منابع مالی احداث این نیروگاه و البته افزایش هزینه های قیمت آب منتقل شده ناشی از احداث نیروگاه جدید و انتقال برق نیز در طرح سد فینسک مورد محاسبه و بررسی قرار نگرفته و همین موضوع در کنار سایر فاکتورهای بررسی نشده، مهم ترین سند برای اثبات مطالعات ناقص این طرح می باشد. ادامه دارد...