منطقه کوهبنان؛ شاهراه شرق ایران و آسیا در دوره پارینه سنگی

يکشنبه ۱۵ تير ۱۳۹۹ ساعت ۱۴:۵۷ | کد مطلب: ۲۸۴۶۶
منطقه کوهبنان؛ شاهراه شرق ایران و آسیا در دوره پارینه سنگی
اسکان نيوز: علیرضا سرداری،  عضو هیات علمی پژوهشکده باستان شناسی وزارت میراث فرهنگی گفت: شهرستان کوهبنان در شمال استان کرمان، از نظر جغرافیا فرهنگی، در طول تاریخ جز یکی از بلوک‌های مهم منطقه کرمان بوده و حتی در بعضی از دوران اسلامی، دامنه نفوذ آن تا بخش‌هایی از بهاباد و بافق در استان یزد نیز گسترش یافته است.

وی تصریح کرد: بخش زیادی از این شهرستان کوهستانی است و از نظر منابع معدنی، غنی است که در طول تاریخ نقش مهمی در زندگی مردمان این حوزه داشته است.

این باستان شناس گفت: آثار شناسایی شده شامل تپه، محوطه، بنا، آسیاب، آب انبار، بافت روستا، خانه‌های تاریخی، برج، قنات، معدن و کارگاه شدادی، گورهای سنگی، پناهگاه و محوطه های روباز می شود  که متعلق به دوره‌های مختلف است.

وی با اشاره به این نکته که در دوره پارینه سنگی تاکنون سه محوطه و یک پناهگاه شناسایی شده، خاطرنشان کرد: پیش از این در سال ۱۹۶۲ میلادی، شواهدی از این دوره توسط رینهولد هوکراید، زمین شناس آلمانی در کوهبنان معرفی شده بود.

سرپرست برنامه بررسی و شناسایی باستان شناسی شهرستان کوهبنان اظهار کرد: با وجود این، بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که این منطقه یکی از کانون‌های اجتماعات این دوران و کریدور عبور انسان به سمت شرق ایران و داخل آسیا بوده است.

سرداری با بیان این‌که در دوران بعدی پیش از تاریخ، دو محوطه مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد شناسایی شده که تشابه زیادی با فرهنگ‌های عصر مفرغ کرمان به ویژه شهداد داشته، تصریح کرد: درواقع این آثار، دلالت بر ارتباطات فرهنگی و تعاملات بازرگانی حوزه‌های جنوبی کرمان با استقرارهای فلات مرکزی ایران دارد که کوهبنان مسیر اصلی این ارتباطات بوده است.

بیشتر آثار شناسایی شده متعلق به دوره اسلامی است

در ادامه مرتضی خانی‌پور، دیگر سرپرست برنامه بررسی و شناسایی باستان شناسی شهرستان کوهبنان اظهار کرد: در دوران تاریخی، آثار دوران اشکانی و ساسانی شامل تپه‌ها، بناها، قلعه‌ها و گورهای پشته سنگی در شهرهای کوهبنان و طغرلجرد شناسایی شده که بسیاری از این گورهای پشته سنگی در ارتفاعات و ستیغ کوه های منطقه پراکنده است.

او با بیان این‌که غالب استقرارها و آثار شناسایی کوهبنان متعلق به دوره اسلامی است که به ویژه با توسعه قنات‌ها، روستاهای زیادی شکل گرفته، افزود: با توجه به منابع تاریخی و حضور جهانگردان، کوهبنان در این دوران با جمعیت زیاد و توسعه شهری، دارای مساجد، خانقاه، برج‌ها، خانه‌های اعیانی و بازار بوده است که در این برنامه ثبت و مستندنگاری شده‌اند.

خانی‌پور خاطرنشان کرد :با توجه به منابع غنی معدنی، تاکنون ۱۲ معدن مس، سرب، روی و گل رخت شوی شناسایی و بقایایی از آثار شدادی و فلزکاری باستان نیز به دست آمده است.

وی با بیان این‌که بیشتر این معادن از نوع کانی‌های سرب و روی هستند که در منابع تاریخی، اشاره زیادی به آن‌ها شده، تصریح کرد: کوهبنان یکی از مهم‌ترین مراکز تولید و فرآوری سرب و روی و معروف به توتیا بوده است.   

 این بررسی‌ها به سرپرستی مشترک علیرضا سرداری و مرتضی خانی پور، دانش آموخته دکترا باستان شناسی از دانشگاه تهران، در راستا تهیه نقشه باستان-شناسی کشور در حال اجراست.
 
آثار تاریخی کوهبنان

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، شهر کوهبَنان مرکز شهرستان کوهبنان، شمالی‌ترین نقطه استان کرمان است. فاصله این شهر تا کرمان ١٧٨ کیلومتر است. واژه کوهبنان از واژه کوهبانان می‌آید. چون بلندترین نقطه مرزی کرمان، کوهبنان است، در زمان قدیم افرادی از طرف حاکمان مأمور می‌شدند در بالا کوه مستقر شده و دیده‌بانی انجام دهند. آن گروه را کوهبانان می‌نامیدند و محلی که آن‌ها در آن به کوهبانی می‌پرداختند را کوهبنان نامگذاری کردند.

خانقاه شیخ ابوسعید خانقاهی قدیمی است که تحقیقات نشان داده‌است قبل از زمان شاه نعمت‌الله ولی هم بوده‌است. عوام آن را مدرسه و آرامگاه شیخ ابوسعید می‌دانند که به علت کم توجهی مخروبه گشته‌است.

تخت امیر (تخت لطیفی) در دامنه کوهی نزدیک کوهبنان تخت صافی از سنگ و گچ ساخته شده و گویا متعلق به زمان شاه نعمت‌الله ولی است و نشست‌های صوفیان بر بالای آن انجام می‌شده‌است. در بالای آن اتاقک کوچکی قرار دارد که می‌گویند پس از آن که صوفیان گرد می‌آمده‌اند شاه نعمت‌الله از آن بیرون می‌آمده و در جلسه شرکت می‌کرده‌است.

قلعه دختر مشرف بر شهر در بالای تخت امیر قلعه‌ای است که از برجهای آن تنها یکی بر جای مانده‌است.

آرامگاه محمد شهید کوهبنانی (گنبد آخوند) : محمد شهید کوهبنانی معروف به هدایتعلی شاه در کوهبنان متولد شد و تحصیلات تکمیلی خود را در کرمان انجام داد. وی نزد مولانا عبدالصمد همدانی و حسینعلی شاه کسب فیض کرد و سرانجام در راه مشهد کشته شد مزار وی در کوهبنان به گنبد آخوند مشهور است.

قلعه رتک مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کوهبنان، بخش مرکزی، دهستان خرمدشت، روستا تاریخی رتک واقع شده. این اثر در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۴۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

برج رتک مربوط به سده‌های ۱۰ تا ۱۳ - دوره صفوی است و در شهرستان کوهبنان، بخش مرکزی، دهستان خرمدشت، روستای تاریخی رتک واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۸۷ با شماره ثبت ۲۵۳۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

مارکوپولو در سفرنامه خود از کوهبنان به عنوان شهری بزرگ و آباد یاد کرده است.