آنچه از چغگاوانه نمی‌دانیم

زنان شهر پلوم 3800 سال پیش كارگاه‌های پارچه‌بافی داشتند/این 84 لوح گلی چه می‌گویند

چهارشنبه ۸ خرداد ۱۳۹۸ ساعت ۱۶:۲۳ | کد مطلب: ۲۰۱۱۱
زنان شهر پلوم 3800 سال پیش كارگاه‌های پارچه‌بافی داشتند/این 84 لوح گلی چه می‌گویند
اسکان نيوز:«چُغاگاوانه» در مركز شهر اسلام‌آباد غرب (استان كرمانشاه) با بیش از 25 متر نهشته‌های باستان‌شناختی و مساحت حدود چهار هكتار، یكی از مهمترین محوطه های باستانی غرب كشور است.كهن‌ترین بقایای سكونت انسانی در این تپه مربوط به اوایل دوره روستانشینی یا  نوسنگی است كه حدود هشت هزار سال قدمت دارد.سكونت در این محوطه تا عصر حاضر ادامه یافته است. نخستین بار «اریك اشمیت»، باستان شناس آمریكایی، در سال 1315 از چغاگاوانه عكس هوایی تهیه كرد. در همان سال«اُرل اشتاین»، باستان شناس انگلیسی، از این تپه دیدن كرد. در سال 1339 هم هیأتی به سرپرستی «رابرت بریدوود»، باستان شناس آمریکایی، طی بررسی محوطه‌های باستانی دشت اسلام‌آباد چغاگاوانه را بررسی كردند.
 
دکتر کامیار عبدی در ادامه مقاله ای با عنوان «چُغاگاوانه شهر باستانی پَلوم در اوایل هزارۀ دوم پیش از میلاد» نگاشته است:
نخستین كاوش باستان شناسی در این مکان باستانی در سالهای 47-1346 توسط «علی‌اكبر سرفراز»،«محمد رحیم صراف» و «اسماعیل یغمایی» انجام شد كه در جریان آن ترانشه‌ای پله‌ای ایجاد و آثاری از دورۀ روستانشینی (مس و سنگ) تا عصر آهن كشف شد. با توجه به این نتایج كه حاكی از اهمیت تپه از لحاظ مطالعات باستان شناسی بود، در 19 تیر 1348 این تپه تحت شماره 838 در فهرست آثار ملّی به ثبت رسید، اما متأسفانه در همان سال قسمت فوقانی تپه توسط شهرداری تسطیح و به پارك و چایخانه تبدیل شد! در سال 1349 كاوشهای دیگری توسط «محمود كردوانی» در راس تپه انجام شد كه به كشف بنایی مربوط به اوایل هزارۀ دوم پیش از میلاد شد. پس از این كاوشها به علت گسترش ساخت و ساز در اطراف تپه هیأتی از باستان شناسان در سال 1358 حریم محوطه را مشخص و ثبت كردند.
 
پس از نزدیك به بیست سال وقفه در مطالعات باستان‌شناسی چغاگاوانه، كاوشهای جدیدی به سرپرستی كامیار عبدی در سالهای 78-1377 در تپه انجام گرفت که از رهگذر آن آثاری از دوره‌های روستانشینی اولیه (نوسنگی) تا دوره تاریخی (اشكانی) در نقاط مختلف تپه یافت شد. نتایج این کاوشها در قالب چندین مقاله منتشر شده است اما متاسفانه این كاوشهای علمی به علت ساخت پارك در بالای تپه و ساخت و ساز در اطراف آن متوقف شد و تاكنون كاوش جدیدی در این تپه انجام نگرفته است.
 
یكی از مهمترین یافته‌های چغگاوانه، مجموعه‌ای از گل نبشته‌ها به خط میخی است كه در كاوشهای محمود كردوانی در بنای مربوط به هزارۀ دوم پیش از میلاد پیدا شد. این مجموعه و سایر یافته‌های كاوش مذكور در آن زمان به موزۀ ملّی ایران منتقل و بدون بررسی و مطالعه انبار شد. این مجموعه توسط كامیار عبدی در انبارهای موزه ملّی بازیافت، بازنگری و مطالعه شد.
 
وی نتایج مطالعه‌ی خود را به همراه ترجمه الواح مذكور به کوشش «گری بكمن»، متخصص زبانهای باستانی، در نشریه مطالعات خط میخی در سال 1386 منتشر کرده است.
 
این مجموعه كه شامل 56 لوح گلی نسبتا سالم و 28 قطعه شكسته است به زبان اكدی (خط میخی) نوشته شده و مربوط به دوره بابل قدیم (حدود 3800 سال پیش) است.
 
این مجموعه ارزشمند بیش از سی سال به فراموشی سپرده شده بود، تا اینكه همزمان با كاوشهای جدید در چغاگاوانه طی سالهای 78-1377 مورد بازنگری و مطالعه قرار گرفت. موضوع بیشتر این نامه‌ها مرتبط با كشاورزی و دامداری است؛ از جمله ارسال یا دریافت محموله‌هایی چون جو، روغن و پارچه، محاسبه كار انجام شده توسط كارگزاران و حیوانات باركش. افزون بر این، نام اشخاص زیادی در این گل نبشته‌ها دیده می‌شود كه بسیاری از آنان زنانی هستند كه در كارگاه‌های پارچه‌بافی مشغول به فعالیت بوده‌اند. بیشتر نامها «اكدی» بوده و تعدادی نام «آموری» هم در بین آنها دیده می‌شود.

برخی از اسامی اشخاص شامل «بلشونو»، «الیتوم»،«ایبنیلی»،«كاشینا»،«ماشل» و «شابیتوم» هستند. به نام شهرهای زیادی در این گل نبشته‌ها اشاره شده كه چند مورد از آنها «نیكوم»، «مِ توران» و «هابوراتوم» هستند. برخی از خدایان اكدی یاد شده در این متون «عشتار»، «شمش» و «عدد» هستند.
 
 
با توجه به تكرار نامِ  پَلوم (Palum) در برخی از رسیدهای كالا، به احتمال قوی نام باستانی شهر اسلام آباد غرب در حدود چهار هزار سال پیش پَلوم بوده است.
 
ساكنان شهر پلوم مبادلات تجاری گسترده‌ای با شهرهای شرق بین النهرین (منطقه دیاله در عراق امروزین) داشته‌اند. كشت جو، پرورش گوسفند و تولید پارچه در كارگاه‌هایی كه اكثر بافندگان آن را زنان تشكیل می‌دادند از دیگر فعالیتهای اقتصادی ساكنان این شهر در حدود چهار هزار سال پیش بوده است. افزون بر گل نبشته‌ها، به همراه این بایگانی یك مهر استوانه‌ای با نقش یك نیایشگر در مقابل رب النوعی دیده می‌شود كه بر تخت نشسته و عصای سلطنتی به شكل دو رعد در دست گرفته است؛ متن میخی روی این مهر اطلاعاتی را در زمینه نقوش آن در اختیار باستان‌شناسان می‌نهد: «شمی توم،‌ دختر نوری ری، خدمتگزار خدای عدد».
 
با توجه به اطلاعات محدود ما از جنبه‌های گوناگون فرهنگی، ‌اقتصادی و سیاسی ساكنان غرب زاگرس در هزاره دوم پیش از میلاد،‌ گل نبشته‌های چغاگاوانه اهمیت زیادی در مطالعات باستان‌شناسی و زبان‌شناسی و جغرافیای تاریخی غرب زاگرس دارند. چغاگاوانه حاوی بقایای سكونت انسان از حدود 8 هزار سال پیش تاكنون است.