سعید سادات‌ نیا در گفت‌وگو با اسکان نیوز:

پیاده‌ راه‌ شرط حفظ مناطق تاریخی/ شهرها بدون هسته اولیه هیچ معنایی نخواهند داشت

چهارشنبه ۱۲ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۵۲ | کد مطلب: ۴۹۹۴
پیاده‌ راه‌ شرط حفظ مناطق تاریخی/ شهرها بدون هسته اولیه هیچ معنایی نخواهند داشت
اسکان نيوز- لیلا حسینی:  توسعه ده‌باره و صدباره شهرها امری معمول است اما قطعا حفظ هسته اولیه شهرها به عنوان هویت و شناسنامه، واقعیتی حائز اهمیت است، چرا که شهرها بدون هسته اولیه هیچ معنایی نخواهند داشت.

اجرا طرح پیاده‌راه و آرام‌سازی مراکز تاریخی شهرها مدتی است در بسیاری از کلانشهرها مورد توجه مدیریت شهری و مسئولان میراث‌فرهنگی قرار گرفته است و به عنوان راهکاری برای ایجاد فضای شهری و آرام‌سازی محلات بخصوص در بافت تاریخی مطرح شده است. اما چرایی و چگونگی اجرای این طرح بهانه‌ای شد تا اسکان‌نیوز در گفت‌وگویی با سعید سادات‌نیا، عضو هیات اجرایی شورای هماهنگی تشکل‌های فنی و مهندسی کشور اهمیت ایجاد پیاده‌راه را مورد بررسی قرار دهد.

قبل از بررسی طرح پیاده‌راه، طرح این موضوع به نظر لازم می‌رسد که برخی بر این باورند که اجرای طرح پیاده‌راه به نوعی مافیا آلوده شده و تولیدکنندگان تجهیزات مبلمان شهری یکی از عوامل تاثیرگذار در اجرای این طرح هستند، آیا این باور صحیح است؟

بله؛  سیستم اجرایی کشور، شهرداری‌ها بخصوص و با شدت بیشتر شهرداری تهران آلوده به رانت، باندبازی و یا مافیا در مناطق  شده‌اند و بعد از گذشت سال‌ها، این رانت و فساد به صورت ساختاری در سیستم‌های موجود تثبیت شده است. این احتمال وجود دارد که پشت اجرای طرح‌هایی همچون پیاده‌راه هم، بحث رانت وجود داشته باشد، البته موضوع رانت به یک پیش‌فرض اساسی و امری عمومی تبدیل شده که از هر طرف نگاه کنی این مافیا وجود دارد و صدمات جدی هم به سیستم‌ اجرایی موجود می‌زند. در حقیقت رانت در سیستم اداری به یک بیماری ساختاری تبدیل شده و همانند آلودگی تهران همه‌جا وجود دارد و نیازمند یک ریشه‌یابی اساسی بوده، پس بهتر است که از این موضوع خارج شویم و به بحث پیاده‌راه و چگونگی حفظ مناطق میراثی بپردازیم.

دقیقا از چه زمانی بحث مدرنیته مطرح شد و مناطق میراثی شهرها ارزش واقعی خود را ازدست دادند؟ 

در زمان پهلوی یک دیدگاه رضاشاهی و مدرنیته بوجود آمد که بر روی بازارها یک ضربدر کشید و همه بافت‌های تاریخی کشور با اسم مدرنیزم میزبان ماشین و محصولات جوامع غربی شدند. در واقع افرادی همانند فروغی به شدت به بحث مدرنیته مبتلا و معتقد بودند که بافت‌های تاریخی تنها آشغال و کاهگل است که باید خراب و نوسازی شود.

شعبات مختلف بانک‌های مدرن در بسیاری از میادین تاریخی حاصل این طرز تفکر بوده است. ناگفته نماند که این سبک کار مختص شخص فروغی نبود و افرادی همانند قباد ظفر،  بسیاری از معمار‌های قدیمی و اساتید دانشگاه تهران این خط فکری را داشتند.

برخی از آثار ساختمانی کشور مربوط به آن دوره است که البته مورد استقبال هم قرار گرفته است. نظر شما در این‌باره چیست؟

بله، قطعا  کارهای خوبی در این دوره انجام شده، اما یک خط و دیدگاهی،  در این دوره حاکم بود که بیشتر تحت تاثیر دوره مترقی‌تر و فرهنگ دانشگاه‌های معماری اروپا و بخصوص پاریس بوده است. آثاری هم متاثر از این دیدگاه خلق شد که در حال حاضر بخشی از هویت و تاریخ  کشور بوده و در عین حال تبدیل به کارهای خوب و ماندگاری شده است.

اما کشورهای اروپایی از دیدگاه مترقی در مناطق تاریخی خودشان استفاده نکرده‌اند؟

قطعا این واقعیتی است که کشورهای دیگر مراکز تاریخی خودشان را حفظ کرده‌اند و توانسته‌اند با حفظ مراکز تاریخی هویت، شناسنامه، مراکز گردشگری که از نظر اقتصادی و هویتی خیلی ارزشمند است را زنده نگه دارند ولی ما اصلا به این موارد مهم توجه نداشته‌ایم.

به نظر شما دلیل ظهور چنین نگاهی در ایران چه بوده است؟

متاسفانه در دوره‌های مختلف تاریخ شهری کشور، برخی از تنگ‌نظری‌ها و یک‌سویه نگری‌هایی وجود داشت که  توسط همان سیستم دیکتاتوری رضاشاهی و بعداز آن محمدرضاشاهی و حتی  در دوره فرح انجام شد که این مسئله نیازمند تامل و توجه است. متاسفانه نقل قول مستقیم از افرادی همچون فروغی به گوش می‌رسد که معتقد بوده  مناطقی همانند میدان حسن‌آباد و سردر باغ‌ملی همگی یک سری کاهگل و آشغال هستند که باید خراب شوند و به جای آن ساختمان مناسب ساخته شود.

آیا می‌توان این دیدگاه را دیدگاهی حرفه‌ای و تخصصی دانست؟

 بله، اگر از نگاه مدرنیزم به قضیه نگاه شود، نظرات افرادی همچون فروغی حرف‌های درست و قابل دفاعی بوده اما اگر به این قضیه نگاهی عمیق‌تر شود، منطق و معیار درستی نمی‌توان در آن پیدا کرد. باید دید  ملاک ساختمان مدرن چیست؟ علاوه بر آن توسعه ده‌باره و صدباره شهرها امری معمول است اما قدرمسلم هسته اولیه شهرها به عنوان هویت و شناسنامه باید نگاه داشته شود، همانند خانواده که هسته اولیه خود( پدربزرگ و..) را نگاه می‌دارد؛ قطعا ارزش‌ها باید حفظ شوند. 

تعبیر شما از مراکز تاریخی شهرها چیست؟

به تعبیر من مراکز تاریخی‌فرهنگی شهرها قلب و هویت شهرها و محلات هستند که از ارزش بالایی هم برخوردارند و نمی‌توان به سادگی از آن گذشت، بدون این مراکز فرهنگی تاریخی یک قلب، پیوند و هویتی را کم داریم و این پیوند هویتی چیزی بسیار ارزشمندی است. باید به این مراکز بها داده شود و با شناخت ارزش‌های شکلی و محتوایی، آن‌ها را به‌روز و کارآمد کرد، با این کار بحث گردشگری و جذب توریست هم تقویت می‌شود. در مرکز تهران یک چرخه بازگشت به مرکز ایجاد شده که این اتفاق بسیار خوبی است.

ارزیابی شما از اجرای طرح پیاده‌راه چیست و فکر می‌کنید پیاده‌راه تا چه ‌اندازه می‌تواند در بهبود شرایط شهری تاثیر داشته باشد؟

برخی بر این باورند که تمام یا بخشی از این مناطق پیاده‌راه  و یا ترکیبی از پیاده‌راه و سواره‌راه شوند. قطعا حرکت از سواره‌راه و خودرو شخصی محور به سوی  حمل‌ونقل عمومی، پیاده‌راه و دوچرخه و در حقیقت آرام‌سازی و ایمن‌سازی محیط بسیار مهم است.

آیا صرف هزینه در منطقه‌ای همانند میدان امام حسین تهران یا نقش جهان اصفهان و ایجاد پیاده‌راه ضروری است؟

البته میدان امام‌حسین تهران یک اشتباه بزرگ و حاصل یک نگاه مدیریتی با خط سیاسی بود و در حقیقت نزدیکی به زمان انتخابات و تبلیغات انتخاباتی باعث شد که این طرح را جایگزین طرح دیگری کنند. من در این طرح کارشناسی انجام دادم و در تیم اولیه بررسی طرح بودم ولی به دلیل نگاه مخالفی که داشتم با تیم اجرایی همکاری نکردم. در اجرا طرح میدان امام‌حسین یک نگاه مدیریتی اقتدارگرایانه بود. در واقع اجرا سنگ‌فرش، آرام‌سازی و بازگشت ارزش‌ها و هویت‌های از‌دست رفته منطقه لاله‌زار طرح اصلی بود تا این خیابان به شکل قبلی خودش بازگردد.

در نهایت می‌توان این نتیجه را گرفت که طرح پیاده‌راه می‌تواند در ایجاد فضای شهری و آرام‌سازی محلات شهری نقش بسزایی را بازی کند؟

اجرای طرح پیاده‌راه و هر طرح دیگری مشروط بر این است که مدیریت شهری و سازمان میراث‌فرهنگی به چه شکلی طرح‌های پیشنهادی را اجرا کنند. اجرای هر طرحی سلسله مراتب خودش را دارد؛ باید طرح آمایش سرزمین، طرح ناحیه‌ای، طرح‌های جامع و مناطق موجود آماده باشند و در دل طرح‌های شهری طراح‌های موضعی و موضوعی آن را تعریف کرد. همچنین طرح‌های بازآفرینی و طرح‌های کالبدی و ساماندهی این‌ها تعریف شود و در یک پیوند زنجیره‌ای بهم‌پیوسته جمع‌بندی و اجرا گردد. در صورت رعایت این موارد دیگر حضور مافیا یا اجرا سنگ‌فرش و دیگر موارد به عنوان یک دغدغه مطرح نمی‌شود. گفتنی است که حضور شورای شهر یکدست که منتخب مردم بوده و خود را پاسخگوی شهروندان می‌دانند، این امید را بوجود می‌آورد که اتفاقات خوبی در شهر رخ دهد. ناگفته نماند که در دوسال آخر مدیریت شهری دوره قبل اتفاقات خوبی رقم خورد اما این اقدامات خیلی دیر صورت گرفت.