گزارشی از ابعاد حقوقی انفجار در ساختمان «کلینیک سینا» در گفت‌وگو با «نعمت احمدی»

اخطارهای بدون ضمانت اجرا

شنبه ۱۴ تير ۱۳۹۹ ساعت ۱۱:۳۰ | کد مطلب: ۲۸۴۳۴
اخطارهای بدون ضمانت اجرا
به گزارش اسکان نيوز به نقل از همدلی، تهران باری دیگر با یک حادثه روبه‌رو شده بود که شاید از حیث تلفات جانی آن کمتر از حادثه پلاسکو نبود. مرگ 19نفر در یک ساختمان در خیابان شریعتی بار دیگر سوال‌های زیادی را درباره عدم رعایت نکات ایمنی و نظارت بر چگونگی رعایت آن در اذهان عمومی زنده کرد. پرسش‌هایی که پاسخ‌های آن احتمالا مانند گذشته با چند پیام تسلیت و با وقوع یک حادثه دیگر فراموش می‌شوند. حالا هر مسئولی که می‌توانسته دستور پیگیری صادر کرده، در حالی که «نعمت احمدی» حقوقدان،  معتقد است مسببان حادثه کلینیک سینا بسیار بیشتر از چهار نفر مالک و گردانندگان آن ساختمان هستند.
 
چندین سال فقط اخطار ایمنی صادر شد!

هفته گذشته، دهم تیرماه، حوالی ساعت 9شب ساکنان میدان قدس و حوالی خیابان شریعتی صدای مهیب یک انفجار را شنیدند. انفجاری که بلافاصله مشخص شد مربوط به یک کلینیک پزشکی است. عملیات امداد تیم آتش‌نشانی و اورژانس تهران مشخص کرد در حادثه انفجار 19نفر جان خود را از دست داده‌اند. آتش‌نشانی تهران گزارش داده انفجار در طبقه پایین رخ داده بود اما آتش و دودی که به طبقات بالاتر رسیده سبب خفگی کسانی شده بود که در آن لحظه در مرکز جراحی کلینیک سینا بودند، مرکزی که نام دقیق‌تر آن «سینامهر شمیران» است و در گزارش‌های اولیه با مرکز تصویربرداری «سینا اطهر» که در همان ساختمان قرار دارد، اشتباه گرفته شده بود.

بعد از حادثه تلخ کشته شدن پرسنل کلینیک جراحی سینا، گزارش‌هایی منتشر شد که گویا پیش از حادثه اخطارهای ایمنی به ساختمان سینا داده شده بود. نکته جالب در سخنان سخنگوی آتش‌نشانی تهران این است که این اخطارها اصلاً مربوط به یک سال گذشته هم نیست، آن‌طور که سیدجلال ملکی به خبرگزاری‌ها گفته «وضعیت ایمنی ساختمان کلینیک سینا از سال ٩۴ تاکنون بررسی شده و حدود ۴ اخطار در زمینه توجه به ایمنی این ساختمان صادر و همچنین دستورالعمل‌های لازم در این خصوص ارائه شده» به گفته ملکی «طی بازدیدها در سال‌های 96 و 97 و98 از این ساختمان متاسفانه ترتیب اثر خاصی داده نشده بود.» حالا انتقادها از این است که چرا در این فاصله زمانی طولانی همان ترتیبِ اثرِ خاص این بار از سوی نهادهای نظارتی صورت نگرفته که امروز خانواده‌هایی این چنین ساده عزیزان خودشان را از دست ندهند. انتشار اخبار و تصاویر کشته شده‌های انفجار در کلینیک سینا موجی از انتقادها به عملکرد سایر دستگاه‌ها را همراه خود داشته است.

آقای مسئول بخوان و نگذار مردم بسوزند

محمد فاضلی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران و عضو کمیته گزارش ملی برای حادثه ساختمان پلاسکو با انتشار متنی در کانال شخصی خود در تلگرام (دغدغه ایران) از سایر دستگاه‌های نظارتی انتقاد کرده، او که برای مطلب خود نام «آقای مسئول بخوان و نگذار مردم بسوزند» را انتخاب کرده بود، نوشته که «کلينيک سينا منفجر شد و تاکنون نوزده نفر جان باخته‌اند. سه‌ونيم سال پيش هم ساختمان پلاسکو فروريخت و کم‌وبيش همين تعداد انسان جان باختند.

آقاي شهردار، آقاي قوه قضائيه، آقاي مسئول... من عضو کميته ملي گزارش ملي پلاسکو بودم و اکنون که هيچ سخني از عمدي بودن و خرابکاري گفته نشده، و از سويي قديمي بودن ساختمان مطرح شده است، کم‌وبيش مي‌توانم تصور کنم در پس آن يک لحظه که انفجار صورت گرفته، چه تاريخي از بي‌توجهي، قصور، ناکارآمدي و ناديده گرفتن استانداردهاي ايمني خفته است. خوشبختانه همه اين نوع قصورها و ناکارآمدي‌ها در جايي مستند و مکتوب شده است.»

در حالی که محسن‌هاشمی رئیس شورای شهر تهران به ایسنا گفته که «ساختمان این کلینیک از جمله ساختمان‌های قدیمی است و مشکل دیگری که ما داریم این است که در ساختمان‌های قدیمی الزامات و استانداردهای ایمنی رعایت نشده و مالکان خود را ملزم به این امر نمی‌دانند» محمد فاضلی در ادامه یادداشت خود با تکیه به وجود همین ساختمان‌های ناامن نوشته که «آقاي شهردار، آقاي قوه قضائيه، آقاي دولت، آقاي مسئول هر که هستي، هزاران پلاسکو و سينا در گوشه گوشه اين کشور فعال هستند. مجهز نبودن آن‌ها مطابق استانداردها در گزارش کارگروه آتش و کارگروه مديريت بحران گزارش ملي پلاسکو آمده است.

بررسي مسئوليت‌هاي حقوقي همه دستگاه‌هاي مسئول در قبال ايمني آتش و چنين حوادثي در گزارش هفتصد صفحه‌اي کارگروه حقوقي گزارش ملي پلاسکو آمده است. آقاي شهردار، آقاي مسئول، آقايي که دستت مي‌رسد تا کاري کني آدم‌ها وسط آتش زجرکش و از انفجار تکه پاره نشوند، به کارشناسانت بگو آن گزارش را بخوانند، بگو نقص‌هايش را هم برطرف کنند، اما نگذار خاک بخورد. اين همه به در و ديوار شهر نصيحت مردم مي‌چسبانيد، پند و نصيحت اخلاقي به خورد مردم مي‌دهيد، براي ايمني هم همين قدر ارزش قائل شويد.»

چرا بعد از صدور اخطار ایمنی آن را پیگیری نکردند؟

این‌که علاوه بر قصور و تقصیر مالکان ساختمان که تعدادی از آنها هم بازداشت شده‌اند سایر دستگاه‌ها هم مسئول هستند از دید حقوقدانان پنهان نمی‌ماند. نعمت احمدی، حقوقدان و وکیل پایه یک دادگستری در گفت‌وگویی با روزنامه «همدلی» یادآور می‌شود که «این حادثه‌ای که اتفاق افتاده، باید کارشناس آن را از باب مسئولیتی که هر یک از افراد دارند بررسی کند، که از نظر من کسانی که در حوزه وظایف خودشان اخطار نقص ایمنی ساختمان را صادر کردند، اما درست عمل نکردند، یعنی بعد از صدور اخطار آن را تعقیب نکردند که نتیجه درستی بگیرند، مسئولیت بیشتری دارند.

به باور من مسئولیت کسانی که ناظر بر این بودند که این مکان ایمن هست یا ایمن نیست و بعد از صدور اخطارهای متوالی آن را به شکل درست پیگیری نکردند، اینها حداقل از باب پرداخت دیه مسئولیت دارند و از باب عدم رعایت نظامات دولتی یعنی انجام ندادن درست وظایف خودشان مسئول هستند.» احمدی با طرح این پرسش که «چرا فقط آن چهار پنج نفر گردانندگان درمانگاه بازداشت می‌شوند؟» ادامه می‌دهد:«آیا صرف نوشتن نامه اخطار کافی است؟ پس اخطار را برای چه دادند؟، کسانی که اخطار عدم ایمنی دادند، یعنی احراز کردند این ساختمان ایمن نیست، اما بعد از آن نرفتند سراغ پلمپ و بسته شدن آن مرکز را بگیرند و همچنان اجازه دادند که آن مرکز به فعالیت خود ادامه دهد، از نظر قانونی مسئول هستند و باید پاسخگو باشند.»

تهران یک «ابر روستا شهر» است!

این حقوقدان با انتقاد به گسترده شدن بدقواره شهر تهران و بی‌توجه بودن به بافت فرسوده شهر که از عوامل چنین حوادثی هست به «همدلی» می‌گوید:«نمی‌توان به تهران به عنوان یک شهر نگاه کرد، تهران یک «ابر روستا شهر» است، که بافت روستایی و بافت شهری بدون رعایت یک نقشه جامع به هم گره خورده‌اند. در مرکز شهر تهران ساختمان‌هایی که از دوره پهلوی و قبل از آن باقی ماندند که با مصالح غیر استاندارد درست شده‌اند.

به جای این‌که شهر در عرض و طول گسترش پیدا کند می‌آمدند مرکز شهر را که دارای بافت فرسوده است با اقدامات موثر، امتیازات موثر و نظارت مناسبی که داشتند از این حالت در‌می‌آوردند. مهم‌تر آنکه قواعد حاکم بر نحوه ایمن‌سازی آنچه که در قانون شهرداری آمده است اعمال و اجرا شود. من در حادثه پلاسکو چندین مطلب نوشتم، به چندین نامه آنجا اشاره کردم، نامه‌هایی که نوشته شده بود که این ساختمان ایمن نیست، این ساختمان باید فعالیتش متوقف شود، اما به نظر این‌که نامه‌ها فقط برای این بود که نامه‌ای نوشته شود.

شهرداری، آتش‌نشانی و هر جایی که مسئولیت دارد فقط یک نامه می‌نویسد که رفع مسئولیت کرده باشد.»

نعمت احمدی، حقوقدان در انتها خاطرنشان می‌کند که «ما اگر در مسئله پلاسکو با مسببین حادثه برخورد مناسبی داشتیم اتفاق مشابه تکرار نمی‌شد، مسببین یعنی کسانی که باعث شدند قوانین شهرداری اجرا نشود و در نهایت آن حادثه وحشتناک در قلب تهران به خاطر یک ساختمان معیوبی که می‌شد آن را اصلاح کرد و مانع از کشته شدن چندین نفر شد اتفاق افتاد. مسببین یعنی کسانی که کوتاهی کردند، به وظایف خودشان عمل نکردند، وقتی ساختمانی دچار ایراد هست با آن برخورد نکردند. الان که به دنبال یک حادثه آتش‌نشانی فعال شده، شورای شهر و شهرداری فعال شده، سایر دستگاه‌ها فعال شدند «ای‌کاش» قبلا فعال می‌شدند.»