رقابت سمنان و ساری در سدسازی، با پرآب ترین رود البرزشرقی و مرکزی چه خواهد کرد؟

سد "فینسک" تجن را به روز "کارون" خواهد نشاند

سد "فینسک" تجن را به روز "کارون" خواهد نشاند
با گذشت نیم قرن از آغاز پروژه های سدسازی در ایران که دستاوردی به نام "خشکی" را برای این کشور نیمه خشک به ارمغان آورده، رقابت بین نمایندگان استان ها با همراهی مافیای سدساز همچنان در کار تعریف سدهای جدید است و می رود تا اندک رودها و ذخایر آبی باقی مانده کشور را به خشکامی بکشاند. این در حالی است که مسوولان وزارت نیرو در دولت یازدهم، بارها بر اشتباه بودن سدسازی های بی رویه و نقش آنها در خشکی تالاب ها و رودخانه های کشور اعتراف کرده اند. با اینهمه به نظر می رسد هنوز برخی نمایندگان و مدیران محلی و البته مافیای سدسازی در شرکت های تجاری آب و نیرو، آگاهانه یا ناآگاهانه می خواهند به این راه ادامه دهند.
دوشنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۶
ساعت ۱۷:۰۶
کد مطلب: ۶۹۵۴
Share
اسکان نيوز-الهه موسوی: تامین منابع مالی برای ساخت "سد فینسک" بر روی سرشاخه های تجن، این روزها می رود تا در صورت اجرای این سد، بحرانی دیگر را در حیطه حکمرانی آب و محیط زیست کشور دامن بزند. این اتفاق پرسش برانگیز در حالی رخ داده که خبر موافقت و تامین منابع مالی 400 میلیاردی "سد زارم رود" که یکی از سرشاخه های اصلی فراهم کننده آب "تجن" است چندی پیش از این رخ داده است. پیگیری ساخت سد زارم رود از سوی یوسف نژاد، نماینده مردم ساری و پیگیری ساخت سد فینسک برای انتقال حقابه تجن به شهر سمنان از سوی همتی، نماینده سمنان در مجلس به سرانجام رسیده است و آنچه که البته همچنان بی پاسخ مانده این پرسش است که آیا ساختن سدها و تغییر اکوسیستم ها باید با دلخواه عده ای از مردمان و نماینده شان، بدون کار کارشناسی اجرایی شود؟ همان بلایی که نمایندگان وقت حوضه دریاچه ارومیه به نام کمک به کشاورزان، برسر بزرگ ‌ترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه بزرگ آب شور دنیا آوردند.

حنیف رضا گلزار کارشناس ارشد مهندسی خاک وآب درباره خطرهای ساخت سد مینسک به اسکان نيوزگفت:« به نظر می رسد رقابتی تنگاتنگ برای مکیدن شیره جان بی رمق تجِن از سوی نمایندگان سمنان و ساری در مجلس شورای اسلامی آغاز شده که یادآور مثل معروف "یک مویز و چهل قلندر" است؛ چرا که تجن دیگر رمق سال های گذشته را ندارد تا پاسخگوی چنین رقابت هایی برای سنگ اندازی در مسیر حرکت خود باشد. این در حالی است که سال هاست دنیا به این نتیجه دست یافته که دیگر دوران مهار آب های سطحی با ساخت سد وانتقال آب بین حوضه ای سپری شده وپیامدهای ناگوار سدسازی بر زندگی مردم پایین دست سدها ومحیط زیست، بسیار بیشتر ازکارکردهای مفید فراهم ساختن آب برای مردمان بالادست سدها است. اما برخی مدیران و تصمیم گیران در کشور ما همچنان بر طبل خودسری، خود برتربینی و خود دانشمند و اندیشمندپنداری می کوبند و حاضر به استفاده رایگان از دستاوردهای علمی دیگر کشورها در راستای حفظ و بقای سرزمین نیستند.»


او در ادامه با اشاره به مشخصات فنی وطبیعی رودخانه تجن که پرآب ترین رودخانه جاری در البرز شرقی و مرکزی است گفت:« برای آنکه بدانیم رقابت و کشمکش درگرفته بین دو استان همجوار برای ساخت سدهای بیشتر روی تجن با این رود چه خواهد کرد کافی نگاهی به این رودخانه بیندازیم. رود تجن از بلندی های بیش از 3200 متری البرز شرقی سرچشمه گرفته و در مسیر 140 کیلومتری خود به سمت شمال، با شکافتن سینه البرز و گذر از میان جنگل های هیرکانی این ناحیه، پس از ورود به جلگه ساری، از شرق این شهر و در نقطه ارتفاعی 25- متری به دریای کاسپیان وارد می شود. 6 شاخه اصلی به نام های سپید رود، رود گلخواران، شیرین رود، لنگر رود، گرمابرود و زارم رود، زه آب ناشی از بارندگی بر روی بیش از 4 هزارکیلومترمربع از جنگل های منطقه را به یکدیگر پیوند می دهند تا رود خروشان تجن شکل گیرد.

"زارم رود" به طول 100 کیلومترکم ارتفاع ترین و نزدیک ترین زیرحوضه و شاخه آبی تجن به دریای کاسپین(خزر) و "سپید رود" که از بلندی های "فینسک" و "تلاجیم" سرچشمه دارد، بلند ترین و دورترین زیرحوضه و شاخه آبی تجن به دریای کاسپین است. بر اساس گزارش های رسمی، میانگین دبی رود تجن در ایستگاه "کرد خیل" در جلگه ساری و در بازه زمانی بین سال های 1348 تا 1380 برابر 6/14 میلیون مترمکعب در ثانیه و آورد سالانه آن 460 میلیون مترمکعب بوده است. با توجه به کاهش بارندگی ها در دهه گذشته این مقدار دبی و آورد سالانه با کاهش چشمگیری مواجه شده و کاهش حجم آب ذخیره شده در مخزن سد سلیمان تنگه طی سال های گذشته، خود گواهی بر این ادعاست.»


گلزار در ادامه گفت:« بر اساس گزارش ها ومشاهدات، طی سال های گذشته سد 160 میلیون متر مکعبی سلیمان تنگه، هرگز قادر به آبگیری کامل مخزن خود نشده و در برخی سال ها به سختی توانسته تا حداکثر 27 میلیون مترمکعب آب را در پشت خود ذخیره سازد که  این رقم در حدود یک ششم حجم مفید سد است. در دیدگاه فنی، این هشدار و زنهاری است مبنی بر اینکه رود تجن دیگر رمق و توان آورد گذشته را ندارد. رهیافت علمی – اقتصادی این زنهار نیز چیزی نیست مگر آنکه سرمایه گذاری برای مهار هر چه بیشتر آب جریان یافته در این رود، افزون بر پیامدهای ناگوار زیست محیطی به معنای واقعی "بر باد دادن سرمایه های ملی" است. اما این زنهار طبیعت از سوی برنامه ریزان دو استان همجوار شنیده نشده، رهیافت علمی و اقتصادی هم هرگز دریافت نشد وبه جای آن، برنامه ریزی و رقابت برای ساخت سدهای زارم رود و فینسک برای انتقال به شهرهای ساری و سمنان در دستور کار نمایندگان این دو شهر قرار گرفته است.
 
با بحران آب در استان سمنان چه باید کرد؟

برای تامین آب شهرهای استان سمنان چه باید کرد؟ این پرسشی است که بالاخره باید به آن پاسخ داده شود تا استانی خشک و کم آب با مشکل بی آبی مواجه نباشد. کارشناسان محیط زیست اما می گویند که استان سمنان باید مدیریت منابع آبی خود را به درستی اعمال و الگوی کشت خود را اصلاح کند. بر اساس آمارهای رسمی سالانه بیش از 110 میلیون مترمکعب از منابع آبی استان سمنان برای تولید خربزه و هندوانه ای مصرف می شود که بود و نبود آن، هیچ اثری بر سبد غذایی مردم ندارد وفاقد هر گونه توجیه اقتصادی حتی برای تولید کننده است. نکته دردآور اینجاست که در خوشبینانه ترین شرایط تنها 35 درصد از این حجم عظیم آب، صرف تولید این دو محصول می شود و 65 درصد باقی مانده که معادل بیش از 70 میلیون مترمکعب آب است در پی تبخیر به هوا باز می گردد.»

گلزار در این‌باره می گوید:« پس از حذف طرح شیرین سازی و انتقال آب دریای کاسپین به سمنان از برنامه ششم کل توسعه کشور، در چرخشی ناگهانی شعار پر رنگ و لعاب "تامین آب برای استان سمنان" به برنامه ریزی دقیق و هدفمند "تامین آب برای شهر سمنان" تغییر ماهیت داد. تا چندی پیش خبر از ایجاد بزرگ ترین گندم زار تاریخ برای تولید یک سوم غله کشور در سمنان و تامین آب باغات پسته دامغان و گسترش صنعت در گرمسار، سمنان و دامغان با آب دریای کاسپین مطرح بود؛ اما امروز که دیگر خبری از 200 میلیون مترمکعب آب دریای کاسپین در میان نیست، تامین آب برای باغات پسته دامغان یا گسترش صنعت در گرمسار هم مطرح نیست. گویی تنها این مرکز استان سمنان است که با کم آبی دست و پنجه نرم می کند.»

او تاکید کرد:«بارها گفته و نوشته شده که حل موضوع بحران آب در استان های کویری از جمله سمنان با طرح های پر هزینه ی انتقال آب بین حوضه ای و سدسازی مدیریت و درمان نمی شود. این موضوع به ویژه در شهر سمنان دارای سابقه ای دست به نقد است. آن روز که آب "چشمه روزیه" را با صرف هزینه های گزاف به سمنان منتقل می کردند، برآوردها و برنامه ریزی ها و صحبت های مدیران بیانگر آن بود که آب منتقل شده در 25 سال آینده نیاز آبی جمعیتی معادل یک میلیون نفر را پاسخ خواهد داد.

امروز که ساختار مدیریتی در سمنان در پی انتقال آب دریای کاسپیان و ساخت سد فینسک و انتقال آب آن به شهر سمنان هستند، نه بازه زمانی 25 سال سپری شده و نه جمعیت سمنان از 150 هزار نفر فراتر رفته است. آیا قرار نیست از پروژه های شکست خورده و سرمایه بر باد ده عبرت بگیریم؟ با چه حقی بر سرمایه های ملی و طبیعی کشور تاخت و تاز می کنیم؟ پایدارترین شیوه مدیریت بحران آب، اجرای برنامه های مدیریتی بر مبنای ساختار های اقلیمی، اقتصادی، زیست محیطی و حتی جامعه شناسی هر منطقه است. در استانی خشک با میانگین بارش سالانه کمتر از 120 میلی متر و میانگین تبخیر سالانه بیش از 2500 میلی متر که سالانه بیش از 5000 هکتار زمین کشاورزی با بهره وری بیشینه 35 درصدی مصرف آب به کشت خربزه و هندوانه اختصاص می یابد، فریاد برآوردن مدیران از"بحران آب" و درخواست سد سازی و طرح های انتقال آب بین حوضه ای برای فراهم کردن آب، مصداق بارز همان آب در هاون کوبیدن و سرمایه های ملی را بر باد دادن است.»

این کارشناس ارشد مهندسی خاک وآب هشدار می دهد که مدیران و تصمیم سازان اگر در فکر خدمتی ماندگار به این سرزمین هستند باید در کوتاه ترین زمان ممکن، ساختار الگوی کشت را نه در سمنان که در سراسر فلات مرکزی ایران اصلاح کنند. ساخت سد فینسک و انتقال آب آن به شهر سمنان، دردی را دوا نمی کند؛ چرا که مشکل بود ونبود آب نیست. مشکل نبود مدیریت منابع آب و برتری دادن  منافع منطقه ای بر منافع ملی است.»

او در انتها با طرح این پرسش که چرا تا پیش از توقف طرح انتقال آب دریای کاسپین صحبت از تامین آب استان سمنان بوده ولی اکنون که این طرح از برنامه ششم حذف شده صحبت از تامین آب شهر سمنان در میان است گفت:«عبرت نگرفتن از آنچه که در پی سدسازی های مداوم روی کارون بر این رود رفت و رخ داد فاجعه مشابه در صورت ساخت سد فینسک و چند سد دیگر در مورد تجن به عنوان دومین رودخانه پرآب حوضه آبریز شمال کشور تکرار خواهد شد. بسیار شگفت آور است در حالی که نمایندگان استان خوزستان درمجلس به دلیل نابودی کارون، به بی طرف واردکانیان ندادند؛ اما نمایندگان حوزه های مربوط، همچنان در پی اخذ مجوز برای ساخت سدهای بیشتر روی تجن هستند و هنوز خطر را احساس و درک نکرده اند. آیا باید ابتدا سد بسازیم تا تجن هم به روز کارون بیفتد و آنگاه بر سر مسوولان سازمان محیط زیست فریاد بزنیم تا کاری بکند؟ آن وقت دیگر از هیچکس کاری برنمی آید.»
 
 
 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
کل نظرات : ۱
منتشر شده : ۰
در صف انتظار : ۱
غیر قابل انتشار : ۰