زخم مرمت‌های ناشیانه به پل تاریخی«کوچه» کرمانشاه

زخم مرمت‌های ناشیانه به پل تاریخی«کوچه» کرمانشاه
بازسازی و مرمت‌های ناشیانه سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهر کنگاورِ کرمانشاه به پل تاریخی و ملی «کوچه» آسیب رسانید.
دوشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۷
ساعت ۲۳:۲۵
کد مطلب: ۱۷۹۶۷
Share
اسکان نيوز: سیاوُش آریا، پژوهشگر تاریخ و میراث فرهنگی در یادداشتی نوشت: بازسازی و مرمت‌های ناشیانه و کارشناسی نشده (غیراصولی) سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهر کنگاور در استان کرمانشاه به پل تاریخی و ملی نامدار به «کوچه» که وابسته به دوره صفویه است، آسیب رسانیده و زخم های ژرفی بر پیکره رنجور و بی دفاع این یادمان تاریخی – فرهنگی برجا گذاشته است.

یادمان‌های تاریخی و فرهنگی به جا مانده از گذشتگان، میراث گرانبهایی است که پاسداری و نگاهبانی از آن بر دوش همه نهادها، سازمان‌ها و اُرگان‌های دولتی و غیردولتی و مردم است و همان‌گونه که فراز و نشیب‌های روزگاران را پشت سرگذاشته و سلامت به دست ما رسیده‌اند، باید آن‌ها را حفظ کرده و به آیندگان که دارندگان (صاحبان) راستین و اصلی این سرزمین هستند، واگذار کرد و کوتاهی در آن، گناهی نابخشودنی به شمار می‌آید. از همین روی و برای نگهداری و حفظ بهتر این یادمان‌های تاریخی، نیاز است تا آن‌ها را بازسازی و مرمت کرد تا بتوان به درستی یادگارهای گذشتگان را پاس داشته و به آیندگان سپرد. اما گاهی مرمت‌ها و بازسازی یادمان‌های تاریخی با حاشیه همراه بوده و به جا بهترشدن و حفظ اصولی آن، زخم های ژرفی بر پیکره و کالبد یادمان‌ها وارد شده و به آن‌ها آسیب‌های برگشت ناپذیری را می‌رساند.

 



در مرمت‌ها  از مصالح نامرتبط و غیربومی استفاده شده است
 
وقتی میراث فرهنگی خود به یادمان‌ها آسیب می‌زند!
 
رشته نوین مرمت، بیش از چندین دهه است که در جهان فراگیر شده و به یک دانش تخصصی تبدیل و آموزش داده می شود. مرمتگران با داشتن دانش و تجربه برای نگهداری و پاسداشت بهتر یادمان های تاریخی و فرهنگی دست به بِهسازی و مرمت آن ها زده تا با حفظ یادگارهای گذشتگان و بهره وری از بناها، آثار و اشیای تاریخی بتوانند روحی تازه بر کالبد و پیکره آنان وارد کنند. همچنین با مرمت یک یادمان یا اثر، حیات دوباره آن شکل گرفته و به سوی آینده ای روشن پیش می‌رود. در ایران نیز، بیش از یک دهه است که مرمتگران یادمان‌های تاریخی و فرهنگی به مرمت و بِهسازی یادمان‌های تاریخی روی آورده و جانی تازه به آن‌ها می بخشند. اما گاهی مرمت‌های ناشیانه و کارشناسی نشده از سوی نهادها و سازمان‌ها، خود بلا جان یادمان‌های تاریخی شده و به جا حفظ و نگهداری بهتر، به آن‌ها آسیب زده و پیکره یادگارهای تاریخی را دگرگون می کنند. بدترازهمه، این که گاهی سازمان میراث فرهنگی که خود سرپرستی و نگهداری یادمان‌های تاریخی را بر دوش دارد و یک سازمان پژوهشی و علمی است با مرمت‍‌های ناشیانه و به دست افراد ناکارآمد و کم تجربه، به یادمان‌های تاریخی آسیب می‌رساند!؟

کم نیستند یادمان‌هایی که بر اثر مرمت‌های ناشیانه از سوی سازمان میراث فرهنگی آسیب‌های برگشت‌ناپذیری دیده‌اند که نگارنده پیشتر به چند مورد از آن‌ها در گزارش‌هایی پرداخته است. برای نمونه می‌توان به چهارتاقی تُل جنگی وابسته به دوره ساسانیان در شهر فراشبند استان پارس (فارس) اشاره کرد که با مرمت‌های ناشیانه و کارشناسی نشده، آسیب‌های برگشت ناپذیری به آن وارد شده است. به هر روی، رشته مرمت یک دانش نوین است که در ایران، آزمون و خطای خود را پشت سر گذاشته است و سازمان میراث فرهنگی باید با وسواس و حساسیت بیشتری بر روی یادمان های تاریخی، مرمت و بازسازی انجام دهد. ولی گاهی در کمال شگفتی و ناباوری، سازمانی که باید تخصصی باشد با مرمت‌های نادرست و ناشیانه خود به یادمان‌ها آسیب زده و بلا جان آن‌ها می‌شود که مایه بسی افسوس و دریغ است.



 
 
مدیریت ناکارآمد، بلا جان یادمان‌های تاریخی
 
به باور کُنشگران (فعالان) میراث فرهنگی و کارشناسان یکی از آفت‌ها و بلایا جان یادمان‌های تاریخی – فرهنگی، مدیریت ناکارآمد در برخی از شهرها و پایگاه‌های میراث فرهنگی است. زمانی که سازمان میراث فرهنگی، فردی را با رشته غیرمرتبط با میراث فرهنگی و گردشگری و بدون تجربه به عنوان سرپرست و یا مدیر میراث فرهنگی شهری گزینش کرده و بر سرکار می آورد، نتیجه‌ای جز آسیب رسانی به یادمان‌های تاریخی در برنداشته و هدر رفت منابع مالی و سرمایه و زمان کشور و مهم تر از همه، ویرانی اَموال ملی را به دنبال دارد.

به گفته دوستداران و کُنشگران میراث فرهنگی کرمانشاه، سرپرستی سازمان میراث فرهنگی شهر کنگاور کرمانشاه به یک بانو کم‌تجربه و ناآشنا به امور میراث فرهنگی و گردشگری سپرده شده است و همین مدیریت ناکارآمد بلای جان یادمان های گرانبها و ارزشمند این شهر شده است. زمانی که فردی با رشتۀ غیرمرتبط با میراث فرهنگی (ارشد گرافیک و کارشناس صنایع دستی در سازمان فنی و حرفه‌ای) را به عنوان مدیر و سرپرست میراث فرهنگی شهر کنگاور بر سرکار می‌آورند و پروژه تخصصی و علمی مرمت یک سازه تاریخی زیر نظر وی اجرا می‌شود و او نیز از افراد ناآشنا و کم‌تجربه در بازسازی و مرمت آن سازه، بهره می‌برد، بی‌گمان نتیجه‌ای جز آسیب رسانی به یادمان‌های تاریخی را در برنخواهد داشت و در پایان این یادمان‌های ملی است که آسیب می‌بیند. همان یادگارهای نیاکانی که از گذر روزگار به سلامت سفر کرده و ما نیز با دست خویش چهره آن‌ها را خدشه‌دار می‌کنیم!




مرمت‌هایی که چهره اثر تاریخی و ملی را مخدوش کرده است
 
آزمون و خطاهای مرمت در ایران، پشت سرگذاشته شده است
 
به باورکارشناسان و کُنشگران میراث فرهنگی بیش از چندین دهه است که دانش مرمت در ایران، آزمون و خطای خویش را پشت سرگذاشته است، ولی همچنان یادمان‌های تاریخی بر اثر مرمت‌های ناشیانه و کارشناسی نشده، آسیب می‌بینند! زمانی که در دهه 50 خورشیدی بریتا تیلیای ایتالیایی، ستون‌های میراث جهانی پارسه (تخت جمشید) را مرمت می‌کرد از سنگ‌های همان معدن‌های باستانی دوره هخامنشیان بهره برد و یکی از بهترین مرمت‌های کشور در زمینه یادمان‌های تاریخی را رقم زد که هنوز هم با گذشت چند دهه، مورد ستایش (تمجید) و سپاس است. پس می‌توان گفت که دانش مرمت، آزمون و خطاهای خود را پشت سرگذاشته است و مرمت و بِهسازی یادمان‌های تاریخی باید به بهترین روش و زیر نظر کارشناسان اَمر انجام شود. همچنین مرکز استان‌ها در زمینه مرمت یادمان‌های تاریخی باید از راهنمایی و مشاوره کارشناسان میراث فرهنگی مرکزی در تهران بهره برده و طرح مرمت را به تصویب شورای فنی سازمان میراث فرهنگی کشور برسانند تا آسیبی به یادمان‌های تاریخی وارد نشود. اما شوربختانه، همچنان " اَندر خم یک کوچه ایم و در بر همان پاشنه می‌چرخد!"
 



انبوه زباله و نخاله‌هایی که پس از مرمت‌ها برجا مانده است

 
مرمت ناشیانه پل تاریخی کوچه در کنگاور
 
در زمینه مرمت پل تاریخی نامدار به کوچه در شهر کنگاور یک استاد دانشگاه و مرمتگر آثار، بناها و اشیا تاریخی به تارنما فرهنگی مهرگان گفت : با نگرش به نگاره‌های (تصاویر) مرمت پلی در شهر کنگاور کرمانشاه باید گفت که، مرمت آن ناشیانه به نظر می‌رسد و بسیاری از موارد در بازسازی (ترمیم) آن دیده نشده است. ازجمله، نوع آجرها و ملاتی که از آن بهره برده شده است. همچنین دیوارچینی و فرم تاق.  

سیامک علی‌زاده در دنباله سخنانش افزود : نخست باید پیش از مرمت، از آجرهایی بهره برده شود که از دید جنسیت، رنگ، اندازه و کلفتی (ضخامت) با آجرهای پیشین یکسان و یا دست کم (حداقل) نزدیک بوده، نه این که بسیار متفاوت باشد که هم از دید ظاهر و هم از دید استاتیک اختلاف فراوان داشته باشد. دوم باید از نوعی ملات در کار بهره برده شود که پیشتر از آن‌ها بهره برده شده است. برای نمونه، اگر از ملات آهکی و ساروجی بهره برده شده، باید همان ملات‌ها را دوباره بکار برند، نه این که از ملات سیمان سیاه بهره برده شود. همچنین شیوه چینش آجرها و تاق بندی هم، کج و کوله بوده و دقیق اجرا نشده است و بهتر است از استادکاران سنتی و حرفه ای در امر مرمت بهره برده شود نه این که از بنایان معمولی و نا آشنا با دانش مرمت.

این دکترا مرمت آثار، بناها و اشیا تاریخی و استاد دانشگاه شهید چمران تهران در پایان سخنانش گفت:  در فرجام این که محوطه پیرامون پل پراز زباله و نخاله است و باید پاکسازی و تمیز شود که این نخستین گام مهم درحفظ و نگهداری یک اثر تاریخی می تواند باشد.


 
 بازشناسی پل تاریخی کوچه
 
پل تاریخی کوچه وابسته به دوره صفویه است و درشهر کنگاور در روستا کوچه جا دارد که نام خود را از نام روستا وام گرفته است. این پل در بلندا 1518 متری از سطح دریا در مسیر ورود به روستا کوچه و در بخش دهستان گودین بر روی رودخانه خرم رود که روزگاری به عنوان اَنگیزه بُنیادین بسیاری از استقرارهای پیش از تاریخ دشت کنگاور مطرح بوده و تپه بزرگ و ارزشمند گودین در حاشیه آن شکل گرفته است. این پل تاریخی هنوز به عنوان مسیر اصلی رفت و آمد مردم روستای کوچه و بخش های پیرامونی مورد بهره است.

بستر و ازاره‌های پل کوچه با سنگ و دیگر بخش‌ها همگی از آجرهای چهارگوش نموه مشخصه دوران صفوی ساخته شده و از دید نقشه (پلان) و اسلوب کلی کار ویژگی دیگر یادمان‌های دوره صفوی باختر(غرب) ایران را دارد. درازا پل بدون در نظرگرفتن بخش‌های احتمالی زیر خاک بیش از 34 متر، بلندای آن از بستر رودخانه چهارمتر و 70 سانت و پهنای آن پنج متر و 10 سانتی متر است. پل دارای 5 چشمه با تاق ضربی نوع پنج او هفت (شاخ بزی) است که با نگرش به کلفتی پایه ها، تعادل تاق ها هنوز از استحکام خوبی برخوردار است.  همچنین بقایای مرمت های غیراصولی که همه ساله از سوی روستاییان روی پل انجام می گیرد، نمایان است که این امر ناشی از بهره آنان از این بنا همگان سود (عام المنفعه) است. هرچند که، امروزه به اَنگیزه تغییر شرایط زیست بومی سال‌ها است که آبی در رودخانه خرم رود روان نیست.

پل تاریخی کوچه با شماره 6607 و در تاریخ 10 دی ماه 1381 خورشیدی به ثبت ملی رسیده است و در مالکیت دولت جا دارد.
 


 
مرجع: تارنمای فرهنگی مهرگان

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.