تامین بودجه برای سدی که "قزل اوزن" را در زنجان می‌خشکاند

ساخت سد " ایالو" به طور پنهانی و بی‌مجوز

ساخت سد " ایالو" به طور پنهانی و بی‌مجوز
درحالی که بر اساس قوانین صریح محیط زیست، هرگونه تغییر در اهداف و حجم سدها در حین ساخت و هر عملیات موازی در درون یک پروژه سدسازی دیگر باید باهماهنگی و موافقت تشکیلات محیط‌زیست باشد و این درتمام صورت جلسه‌های مربوط به سدسازی‌ها وپروژه‌های مرتبط نوشته شده است سد یا بند ایالو اما به‌رغم هشدارها و تذکرهای بی مجوز درحال ساخت است. به گفته کارشناسان،ادامه عملیات ایالو می‌تواند به واسطه تغییر درشرایط اکولوژیک منطقه، باعث تضعیف پتانسیل‌های زیستی شده و جمعیت گونه‌های جانوری و گیاهی را دچار تنش ومنطقه را غیرقابل زیست کند.
سه شنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۶
ساعت ۱۴:۴۰
کد مطلب: ۷۲۲۰
Share
اسکان نيوز- الهه موسوی: "ایالو" ؛ فرزندی نامشروع و بی‌شناسنامه در دل سد "مراش" که به طور پنهانی ودر نیمه راه اجرای یک پروژه دیگر سربرآورده و تا امروز مجوزی برای آن صادر نشده است. ادامه ساخت این سد به تنوع زیستی "منطقه حفاظت شده انگوران" آسیب‌زده و رودخانه "قزل اوزن" را که هزاران سال دائمی بوده به رودخانه‌ای فصلی بدل خواهد کرد. نام این سد در هیچیک از طرح‌ها و مطالعات سد مراش، برده نشده و حالا بدون انجام مطالعات ارزیابی محیط‌زیستی و مجوزهای لازم محیط‌زیست، بر روی دست مسئولان استان زنجان مانده است. مدیران محیط‌زیست می‌گویند که نه تنها اجازه ساخت آن‌را نداده‌اند بلکه بارها نسبت به غیرقانونی بودن این سد اخطار و هشدار داده‌اند؛ اما سد ایالو همچنان در حال ساخته شدن است.

سیدرضاموسوی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان زنجان به اسکان نيوز گفت:در استان زنجان سدی در حال ساخته شدن است که هیچ درخواست یا نامی از آن در اسناد و مجوزها نیست. این سد در دل پروژه سد "مراش" در حال ساخت است؛ اما مجوز ندارد و مجوزها فقط برای "مراش" صادر شده است.

او تشریح کرد:در جلسه‌ای که گزارش ارزیابی زیست‌محیطی سد "مراش" داده شد با کلیات طرح موافقت شد؛ ولی اصلاحاتی داشت و مقرر شد بعد از اعمال آن تغییرات، تاییدیه نهایی از محیط‌زیست گرفته شود؛ اما پس از مدتی در برنامه‌های گشت وکنترل وپایش، کارشناسان ما خبر دادند که یک عملیات عمرانی در منطقه ای دیگر به نام اینکه زیرمجموعه "مراش" است در حال اجراست که خصوصیات سد را دارد. همکاران بنده که پیگیری کردند گفته شد که آن عملیات، ساخت یک بند تنظیمی هست برای سد مراش. در حالی که در هیچ کجای مطالعات سد مراش، این بند دیده نشده و نامی از آن نبوده است و طبیعتا مجوزی هم برای ساخت آن داده نشده است. ما مطالعات سد مراش را مجددا بررسی کردیم و دیدیم اساسا چیزی به نام "بند" یا "سد ایالو" درآن وجود ندارد.

دورزدن قانون

مدیرکل حفاظت محیط زیست زنجان با تاکید بر این‌که حتی ساخت یک بند هم نیاز به مجوز محیط زیست دارد و ایالو این مجوز را ندارد گفت:مجریان سد مراش دائما تاکید می کنند که ایالو سد نیست و بند است؛ در حالی که ایالو، حتی برای ایجاد بند هم مجوز ندارد. طبق گزارش‌هایی که تیم کارشناسی ما در منطقه انجام داده است "ایالو" تمام ویژگی‌های یک سد را دارد و نمی توان به آن عنوان "بند" را اطلاق کرد و با توجه به ساختار فنی که این سد دارد مشمول مطالعات ارزیابی زیست محیطی می‌شود.

موسوی در ادامه تاکید کرد:مکاتبات زیادی انجام شد و به تمام دستگاه‌ها از جمله سازمان حفاظت محیط زیست کشور و آب منطقه‌ای اعلام کرده‌ام؛ بازدیدهای زیادی نیز انجام شد وبعدا دستگاه‌های نظارتی ورود پیدا کردند و پیگیر موضوع هستند تا ببینند اصلا اعتبار این سد از کجا تامین شده است؟ چرا که تا تاییدیه سازمان حفاظت محیط زیست نباشد طبیعتا سازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشور نباید این اعتبار را تامین کند. ما جلسات مستمر ومتعددی را با حضور مقامات تشکیل دادیم؛ اما آن‌‌ها می گویند ما نیاز به آب داریم؛ پس باید این‌را بسازیم. به همین سادگی؛ کسی هم نمی‌گوید پس مجوزها چه می‌شود؟ آیا اساسا ساخت این سد نیاز هست یا نه؟ آن‌چه به عهده محیط‌زست است این‌که بالاخره یک طرحی بدون ارزیابی آغاز شده و باید تعیین تکلیف شود؛ حتی اگر ساخت سد نیاز باشد. امیدواریم اقدام مناسب در این رابطه انجام شود که دیگر از این مسائل و بی‌توجهی‌ها، مخصوصا در پروژه‌های بزرگ پیش نیاید و قانون زیرپا گذاشته نشود.

او در پاسخ به این سئوال اسکان که آیا این پروژه تخریب هم داشته یا نه و آیا در مناطق 4 گانه سازمان هست یا خیر؟ گفت: سازندی که در این‌جا ایجاد می‌شود قطعا تخریب محیط داشته و حتما باید ارزیابی محیط‌زیستی داشته باشد تا مشخص شود که چه میزان خسارت خواهد داشت و چه تصمیمی باید گرفت.متاسفانه سد مراش در داخل "منطقه حفاظت شده انگوران" قرار گرفته و طبیعی است که تخریب داشته است اما با ارزیابی تخریب را کاهش دادیم؛ اما خوشبختانه "ایالو" خارج از مناطق چهارگانه است و با این همه باید مطالعات ارزیابی داشته باشد که ندارد.

هشدارکارشناسان درباره پیامدهای سد

کارشناسان حوزه محیط‌زیست می‌گویند سد ایالو نه تنها الزامی برای ساخت ندارد و غیرقانونی است؛ بلکه در صورت ادامه، زیان‌ها و آسیب‌های بسیار جدی و غیرقابل جبران برای محیط زیست منطقه دارد.

رضا رمضانی، کارشناس محیط‌زیست درباره پیامدهای ساخت سد ایالو به اسکان نيوز گفت:سدها به واسطه تغییر درشرایط اکولوژیک منطقه، باعث تضعیف پتانسیل‌های زیستی منطقه می‌شوند؛ یعنی جمعیت گونه‌های جانوری و گیاهی را دچار تنش می‌کنند و منطقه را غیرقابل زیستن. مثال بارزی در سد مراش که نزدیک‌ترین سد به ایالوست دیده می‌شود؛ زیستگاه فعال یک گونه جانوری کاملا از بین رفته است. محلی که سد مراش در حال احداث است پیش ازاین، زادگاه قوچ ومیش بوده که امروز این حیوانات اصلا نمی‌توانند در آن منطقه قدم بگذارند. مشکل این‌جاست که بعضی از مقامات اجرایی، این سئوال را مطرح می‌کنند که مگر نبوداین گونه‌های جانوری باعث چه اتفاقی می‌شود و بودن آن‌ها چه اهمیتی دارد وبه چه دردی می‌خورد؟ هنگامی که نفت تازه اکتشاف شده بود برخی می‌گفتند این ماده کثیف و بدبو به چه دردی می‌خورد؟ امروز می‌بینیم که این ماده کثیف و بدبو بخش عمده‌ای از اقتصاد ایران و جهان را می‌چرخاند. گونه‌های زیستی امروزه در دنیا با ارزش‌ترین پتانسیل‌های توسعه محسوب می‌شوند. زیربنای کل حوزه کشاورزی، گونه‌های زیستی است. حال تصور کنید به خاطر سدسازی، تعدادعظیمی از این گونه‌های زیستی از بین می‌روند؛ حتی باکتری‌ها. این سئوال بسیار پیش می‌آید که اگر یک قارچ یا باکتری نباشد چه اتفاقی می‌افتد. این سئوال در حالی پرسیده می‌شود که همه می‌دانند کل توسعه حوزه پزشکی وابسته به یک قارچ است که به عنوان کپک شناخته می‌شود. آیا می‌دانستید که ایران در سال‌های گذشته واردکننده کرم خاکی بود؛ چون متوجه شدیم که برای پیشرفت صحیح صنعت کشاورزی، وجود این گونه زیستی ضروری است و میلیون‌ها دلار هزینه کردیم و نوع خاصی از کرم خاکی را برای تولید کمپوست وارد کردیم. زنبور عسل یک گونه جانوری است که در صورت حذف از چرخه طبیعت اتفاقات زیادی می‌افتد؛ عسل نداریم، ژل رویال نداریم و مهمتر از آن گرده افشانی نداریم و این یعنی چرخه کشاورزی ناقص است. حتی گزش نوع خاصی از زنبور عسل در حوزه درمان و پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد و کنترل‌کننده برخی بیماری‌هاست.

او در ادامه گفت:وقتی درمورد مرگ گونه‌های زیستی صحبت می‌کنیم؛ یعنی این‌که بخش عمده ای از سرمایه هایمان را به خاطر یک هدف کوچک از دست می‌دهیم. مصداق آن مثل که برای یک دستمال، قیصریه را آتش زده‌اند. اگر برای یک میلیاردمترمکعب آب، دو گونه جانوری را از دست بدهیم یعنی قیصریه را برای یک دستمال آتش زده‌ایم. سد ایالو که برای بسیار کمتر از این میزان آب برنامه‌ریزی شده است مصداق همین ضرب‌المثل است. بسیاری از مدیران و مسئولان استان، از جمله هنوز نتوانسته اند ارزش گونه‌های زیستی را درک کنند. تصور می‌کنند اگر در منطقه‌ای هزار شغل ایجاد کنند و درعوض دو گونه زیستی از بین برود، باعث توسعه شده‌اند؛ اما واقعیت این است که در عمل آینده همه را و از جمله همان افراد را سیاه کرده‌اند. ممکن است برای عده‌ای به واسطه این تغییرات دو سالی اشتغال ایجاد شود اما این موضوع را در نظر نمی‌گیرند که به واسطه همان تغییرات، بخش عمده‌ای از مردم، تمام آینده خود را از دست خواهند داد. ما در بسیاری از موارد در قبال حذف یا اضافه شدن یک گونه زیستی، کل منطقه را از دست می دهیم و آن منطقه عملا دیگر قابل سکونت نخواهد بود.

سدی که ساختش ضروری نیست

 این کارشناس محیط‌زیست درباره غیرضروری بودن ساخت سد ایالو گفت:طبق گفته‌های سازمان آب منطقه‌ای، سد ایالو قرار است کسری آب شرب منطقه را جبران کند. کسری آب شرب منطقه "ماهنشان" چقدر است که ایالو می‌خواهد آنرا تامین کند؟ چرا اعداد و ارقام به صورت درست اعلام نمی‌شود؟ برحسب اعداد و ارقامی که خودشان اعلام کرده‌اند میزان مصرف آب در افق 25 - 1424 در ماهنشان برای هر نفر رقمی زیر 180 لیتر خواهد بود که باید برای این برنامه‌ریزی شود؛ یعنی براساس آمارهای خودشان، توسعه باید براین مبنا هدف‌گذاری شود. جمعیت ماهنشان هم مطابق با آمارهای رسمی کشور، هر ساله سیر نزولی دارد. اگر جمعیت ماهنشان را براساس آمارهای رسمی سرشماری شده و میزان آب مصرفی محاسبه کنیم، کل میزان مصرف آب ماهنشان 5/2 میلیون مترمکعب هم نمی‌شود، پس چگونه قرار است سد ایالو با ظرفیت 2 میلیون مترمکعب، کسری آب شرب ماهنشان را تامین کند؟ این‌که از کل مصرف آب شهرستان در افق 1424 هم بیشتر خواهد شد.

رمضانی در ادامه گفت:از سوی دیگر مگر آب مصرفی ماهنشان در سد مراش پیشبینی نشده بود؟ مگر در حال حاضر از سایر منابع، آب شرب روستاها که ادعا می‌شود تامین آب آن‌ها مد نظر است تامین نمی‌شود؟ آیا این روستاها بی‌آب مانده‌اند؟ چرا اعداد و ارقام واقعی و مبنای محاسباتی هیچگاه منتشر نمی‌شود؟ آیا تنها راه تامین آب شرب، ایجاد سد است یا الگوهای کم هزینه‌تر هم داریم؟ چرا از چاه‌های زیرسطحی استفاده نمی‌شود؟ در مطالعات سد مراش، به کرات گفته شده که میزان آب‌های زیرسطحی مطالعه نشده است. چرا مطالعه نشده است؟ باید مطالعه شود.

او از مسئولان حوزه آب پرسید:چطور شده که در شهرستان ماهنشان نزدیک به هزار مرکز پرورش ماهی، مجوز تامین آب از طریق چاه‌ها را دریافت می‌کنند، اما آب شرب باید از سد تامین شود؟ در حالی که براساس مطالعاتی که شیلات ارائه می‌کند کیفیت آب‌های زیرسطحی از آب "قزل اوزن" بهتر است. یکی از الگوهای تامین آب شرب، الگوهای زیرسطحی است؛ چرا الگوهای دیگر بررسی نمی‌شود؟ چرا از بندهای کوچک استفاده نمی‌شود؟ یکی از موارد مهم در بحث پدافندغیرعامل، میزان پایین بودن ریسک‌هاست. عمده مشکل مطرح در حوزه پدافندغیرعامل در حوزه سازه‌های بلند وخصوصا سدها، این است که بسیار آسیب پذیرند ومخزن سدها می‌توانند در معرض بیوتروریسم قرار گیرند. یک سد، اگر آلوده به مواد سمی شود یا هر مشکل دیگری برای آن پیش آید تنش‌های پیش آمده، غیرقابل کنترل خواهد بود. در حالی که اگر از منابع آب‌های زیرزمینی استفاده شود در صورت بروز مشکل، همان چاه یا منبع آبی کنترل می‌شود. اگر مدعی هستند که مطالعه صورت گرفته، پس برای ایالو هم باید صورت می‌گرفت و گزینه‌های آلترناتیو و جایگزین نیز باید مشخص می‌شد. اساسا مطالعه‌ای در این زمینه صورت نگرفته است.

تامین آب خارج شهرستان

اما برخی مسئولان آب استان نیز گفته‌اند که می‌خواهند آب خارج از شهرستان را تامین کنند.

رمضانی در پاسخ به این ادعا گفت:اگر این گونه باشد موضوع از منظر پدافند غیرعامل بزرگتر خواهد شد. مگر مناطق دیگر، الگوهای تامین آب ندارند که عنوان می‌شود این سد قرار است آب مناطق دیگر را تامین کند؟ به کجا قرار است این آب منتقل شود که الگوی تامین آب ندارد؟ این اتفاق قرار است برای "ایجرود" یا "حلب" بیفتد؟ آیا شهر حلب امکان تامین آب از پروسه دیگری را نداشته که بخواهیم کیلومترها دورتر، از سمت ایالو با صرف هزینه‌های هنگفت از طریق لوله‌های انتقال و تخریب‌های فراوان، آب منطقه را تامین کنیم؟ اصولا آیا تعادلی بین الگوهای تامین و مصرف آب تدوین شده‌اند؟ براساس کدام الگوهای آماری آمایش سرزمین، اجازه داریم که از منابع آبیمان استفاده کنیم؟ در کدام قسمت آمایش سرزمین این مطالعات انجام و براساس آن، توان آبی ما تعریف شده است؟

نابودی "قزل ازون"

 نکته مهم دیگری که رمضانی، کارشناس محیط زیست به آن اشاره می‌کند، این است که رودخانه قزل اوزن در مقطعی یک رودخانه دائمی بوده و در حال حاضر تبدیل به یک رودخانه فصلی شده است.

او به اسکان می‌گوید:همین امسال، ما در این رودخانه تلفات زیاد آبزیان را داشتیم. تلفات آبزیان یعنی از دست دادن همان پتانسیل‌های زیستی که یکی از عوامل مهم توسعه است. یکی از افتخاراتی که مسئولان مطرح می کنند و به هیچ وجه مورد تایید ما نیست، تبدیل ماهنشان به قطب آبزی پروری است. این موضوع اصل الگوی توسعه پایدار نیست و اصولا توسعه محسوب نمی‌شود و آینده روشنی هم برای این موضوع متصور نیست. اما شما به واژه قطب آبزی پروری دقت کنید؛ یعنی با پرورش یک گونه ماهی تصور می‌کنند در حال ایجاد توسعه هستند. از طرف دیگر با این تصور که دیگر گونه ها، ارزش اقتصادی ندارند در حال از بین بردن چند گونه ماهی دیگر هستیم. چه کسی می‌تواند ادعا کند ماهیانی که قرار است بر اثر ساخت سد ایالو بمیرند، ارزش اقتصادی ندارد؟ خدمات اکولوژیکی بزرگترین خدمات اقتصادی را دارند و از کجا معلوم درآینده مشخص نشود که اثر این گونه های که ما در حال انقراضش هستیم، تا چه اندازه ارزش اقتصادی داشته است؟

به گفته این کارشناس محیط زیست، براساس آماری که معاون وزیر نیرو اعلام کرده است میزان بارش ها در آینده به شدت کاهش خواهد داشت و این خود ساخت سد ایالو را منتفی می‌کند.

او می‌گوید:با توجه به مشاهدات میدانی که ما از مناطق مختلف قزل اوزن در استان های اردبیل، آذربایجان شرقی و کردستان داشتیم، آثار خشکسالی وسیعی در طول رودخانه دیده می‌شود. آیا با اصراری که در بحث احداث سد ایالو مطرح است می‌توان امیدی به پر شدن این سد داشت و این‌که اصولا این سد ارزش اقتصادی خواهد داشت؟ چرا در محاسباتی که ادعا می‌شود برای سد ایالو انجام شده این کاهش‌ها محاسبه نشده است؟ آیا این رژیم آب، واقعی است و می‌توان سد را پر کرد؟

سدهای خالی و رودهای خشک شده در استان

رمضانی از سدهای متعددی در استان می‌گوید که با وجود صرف میلیون‌ها تومان هزینه، همچنان خالی هستند. او در توضیح این ادعا می‌گوید:آمارها نشان می‌دهند 90 درصد ظرفیت اکثر سدهای استان خالی هستند. آیا سدهایی نظیر "گلابر"، "تهم"، "تالوار" و سایر سدهایی که در استان هستند پر می شوند؟ سدهای خوبی هم که داریم در حدود 60 درصد آبگیری شده‌اند. فقط سد "کینهورس" در ابهر، خوب پر شده است. کینهورس هم اگر پر شده است به این دلیل بوده که حقآبه محیط زیستی‌اش را نپرداخته و سهم "ابهررود" را که یک رودخانه دائمی بوده قصب کرده و خشک شده است.

 او تاکید کرد:از سوی دیگر دشت ابهر پرتنش ترین مخازن آب زیرزمینی شده است. سد پر شده اما بیشترین افت سطح آب‌های زیرزمینی و فرونشست در دشت ابهر مشاهده می‌شود؛ یعنی نمی‌توان افتخار کرد که آب خوبی در پشت سد جمع شده است. بهای این تجمع آبی را با از دست دادن آب‌های زیرزمینی که حداقل تبخیر را دارند، داده‌ایم.

در روزهایی که ایران به دلیل سدسازی‌های غیرعلمی شرکت‌های صرفا تجاری و نگاه "تکنوکراتی" حاکم بر توسعه و حکمرانی آب کشور با غول خشکسالی و نابودی رودخانه‌ها مواجه است ساخت یک سد بی‌شناسنامه در دل سدی دیگر بسیار آسیب‌رسان و پرسش برانگیز است. بر نهادهای نظارتی است که ورود کرده و دریابند چگونه سازمان برنامه وبودجه کشور، برای یک پروژه بدون مجوز بودجه تامین کرده است؛ درحالی که کمبود اعتبار یکی از مشکلات جدی دولت است و  ده‌ها و شاید صدها پروژه حیاتی با مجوز، به دلیل عدم تامین بودجه در کشور به حال خود رها شده و خاک می‌خورند؟!   


 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.