گودبرداری غیرمجاز در حریم مسجد شیخ لطف‌الله؛ الگویی نخ‌نما

گودبرداری غیرمجاز در حریم مسجد شیخ لطف‌الله؛ الگویی نخ‌نما
بیش و کم بخش مهمی از تخریب‌ها و تغییرات چند ساله اخیر در بافت تاریخی اصفهان از یک الگوی نخ‌نما شده تبعیت می‌کند؛ الگویی که بر مبنای آن سرانجام هم تخریب و نوسازی انجام شده و هم اداره کل میراث فرهنگی خود را تطهیر و تبرئه می‌کند. هم‌اکنون آخرین نمونه از این دست، یک گودبرداری غیرمجاز در حوالی مسجد شیخ لطف‌الله در جریان است.
جمعه ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
ساعت ۱۲:۵۴
کد مطلب: ۲۰۶۶۴
Share
اسکان نيوز: مهشید بهزادی-درحالی‌که ادامه فعالیت شهرداری اصفهان در گذر آقا نجفی برخلاف دستور توقف، پس از تخریب‌های گسترده سال‌های اخیر در بافت تاریخی، جبهه شرقی میدان نقش‌جهان، هنوز مورد مناقشه و اعتراض فعالان میراث فرهنگی اصفهان قرار دارد، حال یک عملیات گودبرداری غیرمجاز دیگر در پشت مسجد شیخ لطف‌الله کلید خورده است. این عملیات که در فاصله کمتر از 40 متری مسجد شیخ لطف‌الله انجام شده ابتدا با سکوت میراث فرهنگی و سپس یک دستور توقف دیگر وارد مراحل معمول چنین پروژه‌هایی شده است.
 
نحوه رفتار میراث فرهنگی اصفهان در چنین پروژه‌هایی عمدتاً از یک شیوه خاص و مشترک تبعیت می‌کند: سکوت در مرحله خاکبرداری و گودبرداری ها، سپس دستور توقف‌های صوری و کم اثر از سوی اداره میراث و در عین حال از سوی طرف مقابل شدت گرفتن سرعت تخریب و ساخت و ساز در آن پروژه‌ها و عدم گزارش تخریب‌ها به معاونت میراث فرهنگی کشور.
 
 عکس: مهشید بهزاد

بر مبنای این شیوه عمل که گویای توافقات پشت پرده معاونت میراث فرهنگی اصفهان با شهرداری در این‌گونه موارد است، میراث فرهنگی اصفهان خود را تا حدودی از بند انتقادات رهانیده که هر آنچه باید را انجام داده و از سوی دیگر پروژه نیز به راه خود ادامه داده و به هدف‌گذاری‌های ساخت و سازی موردنظرش نائل می‌شود.

یک نمونه متأخر، اواخر سال گذشته در پلاک مجاور بقعه 700 ساله بابا قاسم در حوالی میراث جهانی مسجد جامع اصفهان رخ داد و تمام مراحل توقف، صدور مجوز و احداث ساختمان دوطبقه با نقض حریم هوایی و استحفاظی این بنای تاریخی، در دیواربه‌دیوار بقعه تنها در مدت 2 ماه انجام شد.
 
اما این الگوی نخ‌نما شده چگونه دست ائتلاف کارفرمایان و مجریان و نیز اداره میراث فرهنگی در چنین پروژه‌هایی را باز می‌گذارد؟ پاسخ یک عبارت توجیهی چند کلمه‌ای است: «عدم ابلاغ برخی از مصوبات میراث فرهنگی» و «نیاز به برخی اصلاحات احتمالی در اصفهان» که در حال تبدیل‌شدن به یک ‌روال عادی است که اعتراض بسیاری از فعالان حوزه میراث فرهنگی و مدیران کشوری را در پی داشته است. سکوت مدیریت پایگاه نقش‌جهان و عدم گزارش به‌موقع از شروع تخریب‌های گسترده در بافت جبهه شرقی میدان نقش‌جهان در این سال‌ها، در سایه عدم تصویب حریم میدان، از این موارد است.
 
 
هرچند معاونت میراث فرهنگی اصفهان به‌عنوان نمونه در مورد نقض عرصه و حریم استحفاظی بقعه ۷۰۰ ساله بابا قاسم و ساخت و ساز با ارتفاع بیش از ۵ متر که در حریم مصوب این بنای تاریخی آمده است، در نهایت در پاسخ به رسانه‌ها موضوع را با اشاره به یک مصوبه پایان داده، اما به نظر می‌رسد این معاونت چنین رویه‌ای را در خصوص برخورد با تخریب، آسیب و  نوسازی در بناها و بافت‌های تاریخی پیش‌گرفته است و در ادامه با عدم ارائه هرگونه مصوبه و یا ضابطه قانونی که با استناد به آن به مالکین مجوز ساخت و ساز مورد نظر را ارائه داده، موضوع را مختومه دانسته است.
 
این در حالی است که علیرضا جعفری زند، باستان‌شناس برجسته و فعال میراث فرهنگی در واکنش به این اظهارات معاونت میراث فرهنگی اصفهان  که از مصوبه ای صحبت کرده که طبق آن به مالک جهت ساخت و ساز در جوار بقعه بابا قاسم با ارتفاعی بیش از مقدار ثبت شده در حریم مصوب آن مجوز داده اند، می‌گوید: « باید گفت میراث فرهنگی ضوابط قاطعی نسبت به این قضیه ندارد چون اصلاً چنین چیزی وجود ندارد و این مسائل خارج از چارچوب قانونی اتفاق می‌افتد و در واقع میراث فرهنگی که متولی است، این موارد را پیگیری نمی‌کند.»
 
 
ازاین‌روست که پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور لازم است جزئیات این «مصوبه داخلی» که معاونت میراث فرهنگی اصفهان از آن صحبت می‌کند را منتشر کرده تا توسط متخصصین و صاحب‌نظران به‌نقد گذاشته شود. چگونه است که میراث فرهنگی می‌تواند مصوبه‌ای ارائه کند که طبق آن طرح‌های تفضیلی و حریم‌های مصوب بناها و بافت‌های تاریخی را نقض کرده، اما در هنگام لزوم دفاع از این آثار و یا آزادسازی اظهار عجز و ناتوانی می‌کند و از مصوباتی صحبت به میان می‌آورد که ما هیچ‌گاه ندیده‌ایم؟ آنچه برای بقعه بابا قاسم اتفاق افتاد نشانه‌ای از ناسازگاری این مصوبه (در صورت وجود) با بناها و بافت تاریخی اصفهان است. چه‌بسا باوجود چنین مصوبه‌ای تمامی بناها و بافت‌های  پهنه تاریخی اصفهان در سکوت میراث فرهنگی درخطر است.
 
باوجود مباحث فوق، آنچه هنوز در بحث محوطه‌های تاریخی شهری اصفهان ناگفته باقی‌مانده اهمیت حفظ آثار تاریخی پنهان در لایه‌های باستانی زیرزمینی است؛ آنچه علیرضا جعفری زند نیز بر آن پای می‌فشارد: «اصفهان قدیم در دوره پیش از اسلام و یا حتی قدیمی‌تر در زیر اصفهان امروز قرار دارد. هر جا که ما گودبرداری انجام دهیم با پدیده‌های باستانی برخورد می‌کنیم؛ به‌خصوص مناطقی که در مرکز شهر هستند مانند نقش‌جهان و اطراف آن‌ها، محله‌های تاریخی هستند که اصفهان کهن در زیر این محل‌ها قرار دارد. با  مشاهده این سفال‌ها ما می‌توانیم با هرگونه پدیده تاریخی رودررو شویم. در تمامی این گودبرداری ها انتظار کشف آثار چشمگیر وجود دارد، اما متأسفانه چون این کار با بیل مکانیکی انجام می‌شود در صورت وجود آثار یا شواهد تاریخی به این طریق از بین می‌رود. در قوانین میراث فرهنگی علاوه بر تزلزل بنیان، درجاهایی که عرصه و حریم زیر نظر میراث فرهنگی مشخص‌شده است، هر نوع ساخت و سازی مخصوصاً با ارتفاع زیاد و پی‌کنی‌های عمیق به‌عنوان پارکینگ و غیره منع می‌شود. اما مشخص نیست که چرا در اصفهان این موارد اعمال نمی‌شود.»
 
 
جعفری زند با اشاره به اینکه گودبرداری فوق درست در نزدیکی پشت مسجد شیخ لطف الله قرار دارد، تاکید کرد: «بدلیل اینکه  گذر آقا نجفی قرار است در این محل احداث شود، تمامی این املاک قیمت پیدا کرده و همه می خواهند ساختمان ها را با ارتفاع زیاد بسازند. بنابراین لازم است که میراث در این مسائل ورود کرده و برنامه ریزی برای جلوگیری از این مسائل انجام دهد، در غیر این صورت هر روز شاهد این تخریب ها و گودبرداری های غیر مجاز هستیم و تا جایی که بنده اطلاع دارم زمین هایی متعلق به خانه های قدیمی که به نظر می رسد در بر این خیابان واقع می شوند، از اکنون با فکر  تجاری سازی خریداری  شده‌اند. بنابراین این اتفاق در این محوطه تاریخی قابل تکرار است.»
 

در قوانین طرح تفصیلی و بازنگری ، هیچ بنای با ارزش تاریخی و معماری را نمی توان صرف تخریب شدن به کاربری مسکونی و یا خدماتی تغییر داد و صرفاً با نظر کمیسیون ماده ۵ تغییر کاربری عرصه به کاربری عمومی (مثلا فضای سبز) مجاز است، در این صورت با نظر کمیسیون ماده ۵ بایستی بنا به صورت اولیه خود بازسازی و یا در قالب همان کالبد گذشته مورد نوسازی هماهنگ قرار گیرد.در همین راستا جعفری زند این نکته را متذکر می شود: «در یزد اگر کسی خانه تاریخی اش را در بافت تخریب کند، تبدیل به پارکینگ می شود و اجازه ساخت و ساز در آن داده نمی‌شود. اما در مورد اصفهان صدق نمی‌کند. چرا که وقتی این موارد در کمیسیون ماده ۵ مطرح می شود از طرف شهرداری به میراث ارجاع داده می شود و میراث فرهنگی هیچ‌گونه ایستادگی قاطعی در برابر این تخلفات ندارد و مجوز ها به راحتی صادر می شود. نمونه بارز آن اتفاقی است که در مورد بابا قاسم رسانه ای شد. با ابراز تاسف از عملکرد میراث فرهنگی در قبال بقعه هفت صد ساله بابا قاسم، باید گفت چگونه امکان دارد دیوار به دیوار یک بنای تاریخی به این صورت گودبرداری و ساخت و ساز انجام شود. این گودبرداری ها به بافت تاریخی لطمه می زند و باعث می شود دیگران نیز این روند را ادامه دهند.».
 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.