گذر از خطر آتش‌سوزی با ایمن‌سازی بازارهای تاریخی

دوشنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۸ ساعت ۱۴:۰۰ | کد مطلب: ۱۹۸۴۸
گذر از خطر آتش‌سوزی با ایمن‌سازی بازارهای تاریخی
بخش های مهم خبر
  • وقوع آتش‌سوزی در بازار تاریخی تبریز به عنوان بزرگ‌ترین سازه مسقف جهان که علاوه بر فهرست آثار ملی کشورمان از طرف یونسکو نیز به عنوان میراث جهانی ثبت شده است، ضرورت خطرزدایی از این سازه معماری و بناهای مشابه را آشکار کرد.
اسکان نيوز: آتش‌سوزی گسترده دو هفته قبل «سرای ایکی قاپیلار» تبریز موجب شد که زنگ هشدار برای آگاه‌سازی از خطرات پیش روی بازارهای تاریخی دیگر مناطق کشور نیز به صدا درآید و در نخستین واکنش مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی اصفهان از احتمال وقوع حادثه مشابه برای بازار تاریخی این شهر سخن گوید.

آتش‌سوزی گسترده در کاروانسرا «ایکی قاپیلار» بازار بزرگ تبریز به فاصله یک دهه از نخستین حریق در این سازه تاریخی، زنگ هشدار را برای نهادهای مسئول به صدا درآورد و ضرورت هم افزایی و تلاش جمعی برای برطرف کردن نقاط حادثه خیز جهت جلوگیری از تجربه تلخ دیگری را گوشزد کرد.

بدیهی است که نهادهای مسئول در امر صیانت از بازار تاریخی تبریز پس از نخستین آتش سوزی کاروانسرا ایکی قاپیلار در مهر 1388نیز به صرافت افتاده بودند که باید برای ایمن‌سازی این بنای معظم تجاری به یادگار مانده از گذشتگان، اقدام کنند، اما طبق سنت رایج، این ضرورت مشمول مرور زمان شد و اقدامات حفاظتی به میزان کافی انجام نگرفت.

کم‌توجهی به این امر، فارغ از میزان سهم نهادهای مسئول و اصناف و کسبه بازار، باعث تکرار حادثه تلخ آتش‌سوزی دوم ایکی قاپیلار شد که هر چند با تلاش و از جان گذشتگی آتش نشانان، حریق در کمتر از 5 ساعت مهار گشت، اما پابرجا بودن خطر را در صورت رفع نکردن نقاط حادثه خیز یادآور شد.

کارشناسان می‌گویند: اگر پس از وقوع نخستین آتش‌سوزی کاروانسرا ایکی قاپیلار در سال 1388 انجام اقدامات ایمن‌ساز به نهادهای مسئول و بازاریان الزام می‌شد، امروز شاهد تحمیل خسارات ده‌ها میلیارد تومانی به اصناف و کسبه و آسیب 20 میلیارد تومانی به معماری این اثر تاریخی - تجاری نبودیم.

هر چه بود گذشت و اکنون وظیفه نهادهای مسوول با اولویت ادارات کل مدیریت بحران استانداری و میراث فرهنگی آذربایجان شرقی، شهرداری، شرکت برق و سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تبریز و هیات امنای بازار تبریزاست که با تشکیل کارگروه دایمی، نسبت به شناسایی و رفع خطر نقاط حادثه خیز برای جلوگیری از وقوع هر گونه اتفاق تلخ احتمالی اقدام جدی و عملی کنند.

هر چند گفته می‌شود که نیم درصد از وسعت 270 هزار مترمربعی بازار تاریخی تبریز در حادثه حریق 2 هفته قبل کاروانسرا ایکی قاپیلار درگیر بود، اما بدیهی است که هر گونه تعلل در رفع نقاط حادثه خیز می تواند این اثر تاریخی ثبت جهانی را در کام آتش فرو برد.

 ضرورت احیا سنت «اوداباشی»

آتش‌سوزی اخیر ایکی قاپیلار بازار تاریخی تبریز، هشداری جدی برای احیا سنت «اوداباشی» یا همان سرایداری در این مکان مهم تجاری و اقتصادی بود که در سال‌های اخیر به بهانه ورود فناوری‌های مدرن، پایشان از این محل بریده شده است.

«اوداباشی» ها (سرایدارها) که زمانی نه چندان دور در جای جای بازار بزرگ تبریز و حتی پشت بام این گنجینه تجارت تبریز، ایران و آسیا، به سان چشم بیدار اصناف و کسبه نقش ایفا کرده و هر لحظه از این اثر تاریخی و اموال و مغازه‌های مردم پاسداری می‌کردند، با ورود دوربین‌ها، اینترنت و ابزارآلات فناورانه که بازاریان را دچار توهم بی نیازی به اوداباشی کرده بود، در مدت کوتاهی کوله بارشان را بستند و از بازار رفتند.

تکرار آتش‌سوزی مهیب سرا ایکی قاپیلار به فاصله یک دهه ثابت کرد که پشت پا زدن به برخی از سنت‌های اصیل بازار تبریز می‌تواند عواقب وخیمی در پی داشته و علاوه بر به خطر افتادن اموال، اجناس و مغازه‌های کسبه، این اثر تاریخی منحصربه‌فرد جهانی را نیز تحت تاثیر قرار دهد و صدمات و لطمات جبران ناپذیری به بنیه های اقتصادی، تجاری، فرهنگی و گردشگری منطقه بزند.

زمانی نه چندان دور هر یک از تیمچه‌های کوچک بازار تبریز که شاید تعداد مغازه‌های آن به 25 عدد هم نمی‌رسید، به دلیل اهمیت اقتصادی و علقه‌های عاطفی صاحبان صنوف مختلف دارای چهار - پنج اوداباشی بود تا کسبه شبها بدون کوچکترین نگرانی سر بر بالین گذاشته و فردا صبح با خیال آسوده و اطمینان از حفط اموال و اجناس خود روز کاری را شروع کنند.

چه بسا وجود تنها یک اوداباشی در ایکی قاپیلار که در آن 125 باب مغازه فعال است، می توانست از آتش‌سوزی مهیبی که میلیاردها ریال ضرر مالی و شاید چندین برابر آن زیان روحی و روانی به کسبه وارد کرد، جلوگیری کند.

بی‌میلی کسبه به استخدام اوداباشی که شاید هزینه‌های آن بسیار پایین تر از نصب سامانه‌های کنترل دیجیتالی باشد، ثابت کرد که تلقی بازاریان بازار تاریخی و مسقف تبریز برای رصد و نگهبانی از داشته‌های خود با تکیه بر فناوری‌ها نو پاسخگو نبوده و نوع مراقبت‌ها و حراست فیزیکی این مکان با سایر واحدهای تجاری و اقتصادی متفاوت است.

آتش‌سوزی بازار تبریز نمایان کرد که تلقی بازاریان مبنی بر محدود کردن فعالیت اوداباشی‌ها به باز و بسته کردن درهای سراها، دالان‌ها و تیمچه‌ها خلاصه شود، اشتباه و بیراه است؛ کارشناسان نیز بر این مبنا معتقدند اگر موقع آتش‌سوزی اخیر یک اوداباشی در سرا وجود داشت تنها با یک تماس اولیه با آتش نشانی مانع از گسترش آتش و زیانه کشیدن مهیب آن می‌شد و یا حداکثر خود وارد گود می شد و آتش را خاموش می‌کرد.

شهردار تبریز با تاکید بر این‌که بازار تبریز آبرو، هویت و اساس فعالیت‌های اقتصادی و تجاری آذربایجان و ایران است، توسعه اقتصادی و فرهنگی شهر را مدیون این بنا عظیم تاریخی دانست و گفت: چنین مکان بزرگی با توجه به کارکردهای مختلفش نیازمند وجود اوداباشی‌ها است که امنیت و اطمینان را برای کاسبان به ارمغان می آورند.

ایرج شهین باهر، آسیب شناسی حادثه آتش‌سوزی در ایکی قاپیلار را لازم و ضروری دانست و اضافه کرد: یکی از مهمترین این آسیب‌ها مربوط به منسوخ شدن به کارگیری اوداباشی هاست.

وی اظهار کرد: بدون تردید اگر یک نفر در زمان شروع آتش‌سوزی در آن محل بود، به موقع اطلاع رسانی می‌کرد که در این زمینه باید از هیات امنا بازار گلایه مند بود.

شهین باهر ادامه داد: وجود حتی یک نفر اوداباشی در پشت بام بازار بزرگ تبریز بسیار لازم و ضروری است تا در مواقع خطر نسبت به اطلاع رسانی اقدام کند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی نیز با اشاره به این‌که اداره سنتی و روش‌های قدیمی دادوستد در بازار تبریز مهمترین جاذبه گردشگری این مکان جهانی است، گفت: یکی از این سنت‌های زیبا، قابل اتکا و اطمینان بخش در تامین امنیت بازار، بکارگیری اوداباشی‌ها در تیمچه‌ها، سراها و دالان‌های مختلف است.

مرتضی آبدار اظهار کرد: بازار تبریز در روزگاران قدیم که هنوز خبری از دوربین‌ها و فناوری جدید نبود، توسط اوداباشی‌ها مراقبت می‌شد، به همت آن‌ها داد و ستدها روال عادی خود را داشت و در این مدت مدید کمترین حادثه و اتفاق ناگوار را در این مکان شاهد بوده‌ایم.

وی اعتماد متقابل بین بازاریان و اوداباشی را اصل محوری در بازار تبریز بیان کرد و ادامه داد: به خاطر همین اعتماد بود که بازاریان بدون کوچکترین نگرانی قفل سراها و تیمچه‌ها را به اوداباشی می‌سپردند تا پس از پایان فعالیت‌های روزانه با آسودگی سر به بالین نهند.

آبدار گفت: اما در سال‌های اخیر کسبه بسیاری از سراها و تیمچه‌ها با نصب دوربین‌ها مختلف امنیت مغازه و اموال و اجناس خود را به این اجسام بی روح می‌سپارند، غافل از این‌که این سامانه‌ها هرگز کارکرد اوداباشی‌ها را ندارند.

ضرورت ساماندهی شبکه برق

تاسیسات به هم ریخته شبکه برق بازار تبریز جزو آن دسته از معضلات زیربنایی این مکان تاریخی است که از مدت‌ها قبل نمود عینی یافته و با توسعه استفاده روز افزون از برق برای نورافشانی مغازه‌ها و وسایل سرمایشی و گرمایشی الکتریکی، وسعت و دامنه بیشتری به خود گرفته است.

استفاده از وسایل روشنایی و لامپ‌های پرشمار بزرگ و کوچک متعدد داخل مغازه‌ها، بهره‌مندی مغازه‌دارها از وسایل گرمایشی و سرمایشی که مصرف برق بالایی دارند و ورود فناوری‌های جدید از جمله کرکره‌های برقی، اینترنت، دوربین‌های مداربسته و سایر اقلام برقی که به تناسب آن‌ها حجم سیم‌کشی‌ها نیز افزایش یافته است، جزو مشکلات حاد و نقاط حادثه خیز بازار تبریز به شمار می‌رود.

اظهارات بهروز مهدوی، فرماندار تبریز مبنی بر این‌که اتصال برق دلیل اصلی آتش سوزی سرا ایکی قاپیلار بازار تبریز است، درجه نابسامانی شبکه برق در این اثر ثبت جهانی و ضرورت تلاش برای بسامان کردن آن در اسرع وقت به خوبی را نشان می‌دهد.

مهدوی گفت: بر اساس بررسی‌‌های صورت گرفته توسط آتش‌نشانی و نظر کارشناسان دادگستری و اعلام کتبی آنان اتصال برق دلیل آتش‌‌سوزی در سرا ایکی قاپیلار بازار تاریخی تبریز بوده است.

وی ادامه داد: در حال حاضر سیم های برق متعدد و مختلفی در دیواره‌های بازار و ورود و خروج از داخل مغازه‌ها وجود دارد که نه تنها به عنوان یکی از عوامل مهم حادثه به شمار می‌رود، بلکه از نظر بصری نیز صحنه بسیار زشت و نامناسبی را برای این اثر تاریخی جهانی ترسیم می‌کند.

مهدوی از مسئولان اداره برق شهرستان تبریز خواست تا در اسرع وقت نسبت به ساماندهی و ایمن‌سازی بازار تبریز در حوزه فعالیت خود وارد میدان شده و عملیات‌های ساماندهی را آغاز کنند.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق شهرستان تبریز نیز با اشاره به این‌که سیستم حفاظتی برق در جریان حادثه آتش‌سوزی عمل کرده و فیدر تغذیه کننده پست کمپکت سرا قطع شده بود، گفت: همکاران این شرکت پس از حادثه نسبت به ایزوله کردن اطراف محل آتش‌سوزی اقدام کردند.

عادل کاظمی با بیان این‌که ساماندهی کامل شبکه برق بازار دغدغه شرکت توزیع برق تبریز است، اظهار کرد: این امر نیازمند تخصیص اعتبارات استانی و مشارکت کسبه و بازاریان است تا بتوان ساماندهی تاسیسات بازار را با سرعت بیشتری انجام داد.

به گفته وی تاکنون تعداد 8 پروژه اصلاح و ساماندهی شبکه برق بازار تاریخی تبریز به طول بیش از 17 هزار متر شبکه فشار ضعیف زمینی به ارزش 5 میلیارد ریال در سال 97 توسط امور برق روشنایی اجرا شده است.

کاظمی ادامه داد: با تخصیص اعتبارات لازم، شرکت توزیع نیروی برق تبریز آماده اجرا عملیات بهینه‌سازی است، ضمن این‌که تاکنون نیز همه ساله در بخش‌هایی از بازار در حد توان و منابع داخلی شرکت توزیع، اصلاحات و ساماندهی شبکه برق انجام شده است.

وی با اشاره به اهمیت فرهنگی، تاریخی و اقتصادی بزرگ ترین بازار مسقف جهان، افزود: با توجه به بافت تاریخی و قدمت بازار، شبکه‌های فرسوده نیاز به تعمیر و تعویض داشتند که اجرا پروژه اصلاح شبکه در راسته‌های کفاشان، قیزبستی، راسته بازار، میرزا شفیع، بازار امیر، صادقیه، پنبه فروشان، بازار صفی و پیه فروشان انجام شده است.

کاظمی با رد هر گونه دخالت تاسیسات برقی در آتش‌سوزی سرا ایکی قاپیلار، گفت: سیستم‌های کنترلی و حفاظتی به صورت لحظه به لحظه وضعیت بار شبکه، جریان انرژی و برق دار بودن مدارها را کنترل می‌کنند و در روز حادثه نیز با گسترش آتش‌سوزی، تغذیه بازار به صورت اتوماتیک قطع و از مدار خارج شده است.

وی سالم ماندن سرکابل‌های برق محوطه سرا را از دلایل مهم مقصر نبودن تاسیسات برق در آتش سوزی مزبورعنوان کرد.

مدیرعامل شرکت توزیع برق شهرستان تبریز افزود: طبق برآوردهای انجام شده تاسیسات برق این مجموعه بر اثر آتش‌سوزی بازار تبریز 5 میلیارد ریال خسارت دیده است که نامه آن را به استانداری ارایه کردیم.

کاظمی، خرابی 120 دستگاه کنتور برق، 2 هزار و 350 متر کابل، ذوب شدن ترانس خشک و آسیب دیدن تعداد 24 جعبه انشعاب را از دیکر خسارت های آتش سوزی به تاسیسات برق ایکی قاپیلار اعلام کرد.

ضرورت توسعه زیرساخت‌های آتش نشانی

بدون تردید نخستین عنصر دخیل و تاثیرگذار در اطفای حوادث آتش سوزی در هر مکانی مربوط به تجهیزات و امکانات زیرساختی آتش نشانی است که بازار تبریز به دلیل اهمیت خاص جهانی و گردشگری و نیز شرایط خاص معماری آن به معنای باریک بودن تعدادی از تیمچه ها و سراها، نیاز مضاعف به توسعه زیرساخت های آتش نشانی دارد.

هرچند در ساعات روز و زمان اوج فعالیت بازار تبریز تیم های سیار موتورسوار آتش نشانی در محل حضور دارند و آماده مقابله با هر گونه حادثه احتمالی هستند، اما در ساعات شب از فعالیت این تیم‌ها خبری نیست و احتمال وقوع حوادثی نظیر آتش‌سوزی شبانه سرا ایکی قاپیلار در آینده نیز وجود دارد.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی توسعه زیرساخت‌های آتش نشانی در بازار تبریز را ضروری دانست و گفت: به علت تعبیه شیرهای هیدرات آتش نشانی در محل بازار تبریز سرعت اقدامات برای مهار آتش‌سوزی اخیر افزایش یافت و بر خلاف برخی ادعاها در فضا مجازی مبنی بر این‌که شدت فشار آب پایین بود، باید اعلام کنم که فشار آب برای خاموش کردن حریق با حضور کارگروه و ماموران اداره آب و فاضلاب در همان دقایق اولیه تامین شد.

محمدباقر هنربر اظهار کرد: باید مدیریت پدافند غیرعامل آذربایجان شرقی در این خصوص ورود پیدا کند و سیستم‌های پیشرفته هشدار دهنده حریق در بازار نصب شود و متناسب با نام بازار جهانی تبریز، این مکان به امکانات به روز و مدرن تجهیز شود.

وی اضافه کرد: مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی برای جذب اعتبارات لازم جهت اقدامات پیشگیرانه حوادث مختلف و نیز نصب تجهیزات ویژه آتش نشانی پیگیری‌های لازم را انجام می‌دهد.

مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز نیز گفت: کپسول های آتش نشانی تعبیه شده در مسیرهای بازار برای پیشگیری از آتش‌سوزی کاربرد دارند و پس از برافروخته شدن و توسعه آتش دیگر کارایی خود را از دست می‌دهند، اما ماموران ما برای جلوگیری از شعله ور شدن آتش در حادثه آتش‌سوزی اخیر سرای ایکی قاپیلار 200 کپسول آتش نشانی نیز خالی کردند.

محمد قلی‌زاده با بیان این‌که 45 دستگاه خودروی سنگین آتش نشانی در اطراف حریق بازار تبریز مستقر شده بود، گفت: در شب آتش سوزی بازار، برای مهار شعله‌های سرکش آتش پنج کیلومتر لوله گذاری انجام شد که بسیار گسترده بود.

وی با اشاره به این‌که نخستین آتش نشانی کشور در تبریز تاسیس شده است و اکنون 22 ایستگاه آتش نشانی در این کلانشهر فعالیت می‌کند، یادآوری کرد: تنها در سال گذشته سه ایستگاه آتش نشانی جدید در سطح کهن شهر تبریز راه‌اندازی شد و امسال نیز 2 ایستگاه دیگر ایجاد می‌شود که نشان از وقوف شهرداری بر اهمیت موضوع دارد.

قلی‌زاده ادامه داد: در سال‌های اخیر اتفاقات خوبی در موضوع ایمن سازی بازار روی داد، دستگاه‌های خدمات رسان در بازار تبریز مستقر شدند و در قسمت غرب بازار تبریز نیز ایستگاه آتش نشانی ایجاد شد، ضمن این‌که در خیابان خاقانی نیزدیک بازار نیز ایستگاه وجود دارد.

وی افزود: 33 شیر اصلی تجهیزات آتش نشانی برای مهار آتش در بازار ایجاد شده است اما باید برای ایمن‌سازی بیش از پیش بازار این امکانات افزایش یابد و تیم های مستقر با تجهیزات کامل در محل به کارگیری شوند.

مسئولیت‌پذیری بیشتر اصناف و بازاریان

پابرجا ماندن و پویایی بازار تاریخی تبریز که سالیان سال به همان منوال دوران‌های تاریخی گذشته همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد، تنها در سایه همت، پشتکار و تعصب ویژه بازاریان و اصناف به این مکان ممکن شده است؛ به عبارت دیگر مسئولیت‌پذیری تنها رکن بقا، دوام و تقویت کارکردهای مختلف اقتصادی، تجاری و گردشگری این مکان دیدنی است.

در طول تاریخ نیز این اصناف و کسبه 40 صنف مختلف بازار تبریز بوده‌اند که نسبت به مرمت، بهسازی و زیباسازی این سازه بزرگ تمام آجری جهان اقدام کرده و همواره از دولت و حکومت‌ها در این زمینه جلوتر حرکت کرده‌اند.

مدیر پایگاه میراث جهانی بازار تبریز یکی از ویژگی‌های مهم و بارز بازار تاریخی تبریز را مشارکت مردمی و خود بازاریان در مرمت و نگهداری آن بیان کرد و گفت: از دیرباز بازاریان نقش محوری و اصلی را در زنده بودن و پویایی کسب و کار در بازار و همچنین رسیدگی به بناهای جنبی و مغازه های داخل بازار را داشته‌اند.

حسین اسمعیلی اظهار کرد: توجه به مسایل ایمن‌سازی بازار، دقت در نوع کسب و کار و رعایت موازین اعلامی از سوی نهادهای مسئول در بازار تبریز باید همواره از سوی اصناف و کسبه رعایت شود.

وی بر اصل مشارکت مردمی در حفظ و مرمت بازار تبریز تاکید و اضافه کرد: با توجه به این‌که واحدهای تجاری این مکان متعلق به مردم بوده و مالک خصوصی دارد، باید این افراد در بازسازی، مرمت و ساماندهی واحدهای خود نیز احساس مسئولیت کرده و راه را برای بهسازی و ایمن‌سازی سریع این اثر بی بدیل هموار سازند.

اسمعیلی با تاکید بر نقش مهم رسانه‌ها در ترمیم مشکلات و معضلات بازار تاریخی تبریز، گفت: باید توجه داشت که بدون همراهی رسانه‌ها و مردم عملیات رسیدگی به وضعیت کنونی بازار تبریز ممکن نخواهد شد و رسانه‌ها با اطلاع رسانی خود می‌توانند مردم و به ویژه بازاریان را نسبت به این امر حساس کرده و آن‌ها را برای رسیدگی هر چه بهتر و بیشتر به بازار ترغیب و تشویق نمایند.

شهردار تبریز نیز مسئولیت‌پذیری بازاریان را بسیار مهم خواند و گفت: مغازه‌داری که از مغازه خود به عنوان انبار استفاده و یا اجناس خود را در حیاط بازار تلمبار می‌کند، باید بداند که فضا را برای آتش‌سوزی آماده می‌کند و به عبارت دیگر بدیهی‌ترین نکات ایمنی توسط خود بازاریان و کسبه رعایت نمی‌شود.

ایرج شهین‌باهر با تاکید بر این‌که نباید به بهانه فناورهای مدرن برخی از سنت‌های خوب و تاثیرگذار را کنار گذاشت، احیا اوداباشی در بازار تبریز را لازم دانست و از هیات امنا و بازاریان درخواست کرد تا در این زمینه اقدامات فوری به انجام برسانند و نسبت به آن احساس مسئولیت بیشتری نشان دهند.

وی ادامه داد: اهالی بازار و اصناف فعال در آن باید به این موضوع توجه و عنایت کنند که این مکان متعلق به آن‌هاست و در طول تاریخ چند صد ساله نیز چنین بوده است، بنابراین مسئولیت نگهداری خوب آن نیز بر عهده بازاریان است.

شهین‌باهر اضافه کرد: هرچه بازار تبریز پررونق شده و زمینه‌های لازم و کافی برای فعالیت‌های اقتصادی در آن فراهم شود بدون تردید اولین و بیشترین سود مادی و معنوی آن نیز نصیب خود بازاریان می‌شود، پس چه بهتر است کسبه جلوتر از دولت‌ها و نهادهای متولی خود شرایط نگهداری مناسب بازار را ایجاد کنند.

وی یادآوری کرد: در همین حال اولین کسانی که از وقوع هر حادثه ناگوار همچون آتش‌سوزی اخیر ایکی قاپیلار خسارت و ضرر دیدند، خود اصنافی بودند که در آن مغازه‌ها فعالیت می کردند، و اگر این افراد به یکی از ابتدایی‌ترین مسایل ایمنی که همان به کار گماردن اوداباشی بود، توجه کرده و آنرا استخدام می‌کردند، به هیچ عنوان امروز گرفتار این مشکلات نبودند.

بازار مسقف تبریز بزرگترین بازار ایران و یکی از بزرگترین بازارهای سرپوشیده جهان است که در گذشته‌های تاریخی تاجران اروپایی پس از گذشتن از شهرها و بازارهای ترکیه به آن می رسیدند.

بازار تبریز در دوره قاجار، یک چهارم از تجارت ایران را برعهده داشت و از این حیث از بازار تهران فعال‌تر بود.

بازار تبریز یک مجموعه به هم پیوسته و دارای سقف بوده که با یک کیلومتر وسعت بزرگترین بازار در نوع خود در دنیا است و در سال ۱۳۵۴ خورشیدی در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

این بازار شگفت‌انگیز به دلیل ویژگی‌های خاص و ویژه‌اش در سال ۱۳۸۹ نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

بازار تبریز از تیمچه‌ها، راسته‌ها، دالان‌ها، سراها و کاروانسراهای متعددی تشکیل شده است که کاروانسراهای کشمیشچی‌ لر، امیر، حاج سیدحسین کهنه، حاج میرزا محمد و حاج ابوالحسن از جمله آن‌ها است.

بسیاری از گردشگران و جهانگردان نظیر ابن بطوطه، مارکو پولو، جاکسن، اولیا چلبی، یاقوت حموی، گاسپار دروویل، الکسیس سوکتیکف، ژان شاردن، اوژن فلاندن، جان کارت‌رایت، جملی کاردی، کلاویخو، رابرت گرنت واتسن، حمدالله مستوفی و مقدسی از رونق و شکوه بازار تبریز تمجید کرده‌اند.

بازار بزرگ تبریز با داشتن حدود ۵٬۵۰۰ باب حجره، مغازه و فروشگاه، ۴۰ گونه شغل، ۳۵ باب سرا، ۲۵ باب تیمچه، ۳۰ باب مسجد، ۲۰ باب راسته و راسته‌بازار، ۱۱ باب دالان، ۵ باب حمام و ۱۲ باب مدرسه، به‌عنوان اصلی‌ترین مرکز داد و ستد مردم تبریز و ایران شناخته می‌شود.
مرجع: ایرنا