گفت و گو اسکان نیوز با دکتر سید عبدالعظیم امیر شاه کرمی/3

خطر ریزش آسیاب‌ها و جداره‌های غربی و شرقی سازه‌های آبی شوشتر جدی است/ تثبیت بستر رودخانه گام نخست نجات سازه‌های آبی شوشتر

خطر ریزش آسیاب‌ها و جداره‌های غربی و شرقی سازه‌های آبی شوشتر جدی است/ تثبیت بستر رودخانه گام نخست نجات سازه‌های آبی شوشتر
هر چه حجم دبی آب در سازه‌های آبی شوشتر بیشتر شود احتمال خالی شدن زیر آسیاب‌ها و گود شدن کف بستر رودخانه بیشتر شده و جداره‌ها با خطر ریزش جدی‌تری مواجه می‌شوند.
سه شنبه ۲۷ فروردين ۱۳۹۸
ساعت ۱۵:۰۱
کد مطلب: ۱۸۸۴۲
Share
اسکان نيوز: مریم اطیابی- در خبرها آمده است که بخش‌هایی از ساختمان نیروگاه برق شوشتر، دومین نیروگاه برق آبی کشور فروریخته است، این نیروگاه به ثبت ملی رسیده است و در مجموعه سازه‌های آبی تاریخی شوشتر قرار دارد. همچنین در باران‌های سیلابی اخیر «بند میزان» یکی دیگر از بخش‌های سازه‌های ثبت جهانی شوشتر به طور کامل زیر آب رفته است. سازه‌های آبی شوشتر سالهاست با مشکلات عدیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کند. این درحالی است که «جودانی جیگلی»– کارشناس متخصص ژئوفیزیک سازمان یونسکو –از 22 فرودین در خوزستان به سر می برد و در بخشی از سفرش از این مجموعه تاریخی دیدن کرده است. محمدحسن طالبیان که در این سفر او را همراهی می‌کرد در گفت و گو با رسانه‌ها  گفته است: «بخش‌های جداره شمالی آسیاب‌ها در شوشتر فروریخته است و در محوطه آسیاب‌ها سیلاب وجود دارد و به علت حجم زیاد آب امکان لایروبی وجود ندارد و منتظر فروکش کردن آب هستیم.» بنا به گفته‌ی مسوولان میراث فرهنگی کارشناس اعزام‎شده از سوی یونسکو به صورت ویژه به منظور بررسی و مطالعه استحکام‎بخشی دیوار غربی و جداره‎های محوطه آسیاب‎ها به شوشتر سفر کرده است.

 

پیشتر هم کارشناسانی از جمله دکتر سید عبدالعظیم امیر شاه کرمی‌، عضو هیات علمی‌دانشگاه امیر کبیر و متخصص ژئوتکنیک، سازه و هیدرولیک در این زمینه مطالعاتی انجام و هشدارهای لازم را در خصوص آسیاب‌ها و عوامل ریزش سازه‌های آبی شوشتر داده بود.

این دانش آموخته‌ی دکتری دانشگاه‌های فرانسه و انگلیس در این زمینه به خبرنگار اسکان‌نیوز می‌گوید:«باید پایداری سازه‌های آبی شوشتر بررسی شود و این که چگونه می‌توان از تخریب آسیاب‌های این سازه‌ها جلوگیری کرد. هدف پروژه آب‌های شوشتر در واقع استحصال انرژی از سرعت آب رود کارون بوده است که ساسانیان از فرصتی به اسم «شادروان» بهره بردند و پل بند شادروان را در ۳۰۰ متری جنوب بند میزان، در شمال غربی شوشتر بر روی شاخه اصلی رود کارون ساختند. در حال حاضر بقایای آن در کنار پل آزادگان به چشم می‌خورد. این پل بند همانند پل خواجو عمل می‌کند. یکسری تونل سمت راست و سمت چپ ساحل از این مخزن آبی که سد نام گرفته  تغذیه شده و آب تونل‌ها بوسیله آسیاب‌ها و چرخ‌هایی که ایجاد شده، می‌تواند سطح آب را به بالا برده و به سطح زمین برساند. این آب چرخ‌های آسیاب را به گردش درمی‌آورد. پس انرژی آب در پایین به کمک یک محور قائم به سطح زمین انتقال یافته و از آنجا به بناهایی منتقل می‌شد که این بناها کارخانه‌های صنعتی، نساجی و محل ساخت ادوات نظامی بودن. رودخانه در محدوده شوشتر در بلندی قرار داشته و رودخانه گرگر در واقع شیبی بوده که روی آن تونل زدند. بعدها در اثر تخریب، این تونل به رودخانه گرگر تبدیل شده است.»

 

او ادامه می‌دهد:« آب‌هایی را که از تونل‌های مختلف می‌گرفتند در این تونل اصلی (گرگر) جمع می‌کردند و به کمک سد انحرافی شادروان از آن برای کشاورزی و صنعت بهره می‌بردند. افزون بر آن در اغلب خانه‌ها هم این آب جریان داشت و استفاده شخصی می‌شد. چرا که سطح آب به کمک همین سازه‌ها بالا می‌آمد و در اختیار عموم قرار می‌گرفت.»
 
به گفته این دانش آموخته‌ی دانشگاه‌های انگلیس و فرانسه آنچه امروزه به صورت آبشار دیده می‌شود در اصل به شکل آبشار وجود نداشته و پس از تخریب آن تونل، در خروجی این رودخانه(گرگر)، آبشار درست شده است. از سویی  تمام تأسیساتی که اکنون پیداست زیرزمین بوده‌اند.آنچه که امروزه در حوضچه آبشار‌ها دیده می‌شود، تمامی آسیاب‌ها و صنایع زیر زمین بوده و ارتفاعی حدود 10 الی  ۱۲ متری روی اینها سنگ بوده است.

 
 
شاه کرمی معتقد است مرمت قسمت غربی به علت همان فروریزش‌های تونل اتفاق می‌افتد. چون شیب این رودخانه یا شیب تونل گرگر زیاد است قطعا کف سطح رودخانه به خاطر آب شستگی که در بستر تونل گرگر به وجود می‌آید، پایین می‌رود، قدرت تخریب بیشتر می‌شود، ارتفاع دیواره‌های طرفین آبراه بیشتر شده و زیر آسیاب‌ها خالی می‌شود و شکل خرابی‌ها به شکل کنونی نمود پیدا می‌کند که باید برایش چاره‌اندیشی کرد.
 
عضو هیأت علمی دانشگاه امیرکبیر پیشنهاداتش در خصوص مرمت سازه‌های آبی شوشتر را این گونه مطرح می‌کند که که پایین‌تر از آسیاب‌ها در رودخانه گرگر یک پل و جاده‌ای هست که باید یک سرریز سنگی یا بتنی در آنجا احداث کرد تا شبیه یک حوضچه آرامش عمل کند و سبب شود آبشارها  به کف بستر رودخانه گرگر و آسیاب‌ها صدمه نزنند. پس گام نخست ایجاد حوضچه آرامش است که سبب می‌شود آب همیشه در یک ارتفاعی حدود ۷الی۸ متر باقی بماند. ارتفاع آب در این محدوده کم است وقتی آب تونلها زیاد می شود، فشار بیشتر به کف رودخانه وارد می‌شود و خاک آن را کنده و گود می کند، به همین ترتیب دیوارهای اطراف شروع به ریزش و فروریختن می‌کند و سپس نوبت آسیاب‌ها می‌رسد. پس با ایجاد حوضچه آرامش بستر رودخانه تثبیت می‌شود. گام دوم این است که جداره‌ها تثبیت شوند. جداره غربی و شرقی هر دو نیاز به تثبیت دارند و گام سوم مرمت بسیار دقیق آسیابها است تا آبی که از تونل‌ها عبور می‌کند باعث ریزش آنها نشود.

 

به گزارش اسکان‌نیوز، شبکه آسیاب‌های سازه‌های آبی شوشترلزوماً برای آرد کردن گندم و جو به کار نمی‌رفته بلکه نقش اساسی آن مبدل‌های انرژی بوده است که انرژی هیدرولیکی را به انرژی مکانیکی تبدیل می‌کرده و همین نقش به لحاظ علمی و دقت عمل بسیار ارزشمند و قابل حفاظت است آسیاب‌هایی که هم در نزدیک شادروان قابل رویتند هم در تونل (رودخانه) گرگر.
 
شاه کرمی معتقد است هر چه حجم دبی آب بیشتر شود احتمال صدمه دیدن آسیاب‌ها و کف بستر رودخانه بیشتر می‌شود چرا که سیلاب‌ها به دلیل عدم تثبیت کف رودخانه ، سطح بستر رودخانه را پایین‌تر می‌آورند و به همین نسبت احتمال ریزش دیواره‌ها و آسیب‌ها را افزایش می‌دهند.
 
 
به گفته او بند میزان  برروی تونل گرگر این وظیفه را داشته که میزان آب معینی را برای چند تونل ارسال کند. در این سیستم به جای آن که برای تونل‌ها دریچه بگذارند برای بندمیزان دریچه می‌گذاشتند که توزیع آب را بر عهده بگیرد. در هر تونلی احتمالاً کانالهایی بوده که از بند میزان تا تونل‌ها تخریب شده است.
 
 
شاه کرمی با توجه به نوع سنگ‌ها، شکنندگی ناپیوستگی و غیر همگن بودن ماسه سنگها دو نوع خرابی را مطرح می‌کند: خرابی موضعی و افتادن قطعات سنگ در بستر حوضچه آرامش و گسترش مستمر حوضچه و تخریب آثار صخره‌ای دوم خرابی کلی یا لغزش کلی به علت گود شدن حوضچه آرامش در سه قسمت F1 و F2که بستر آسیابهاست و قسمت F3 که رانش زمین در ساحل سمت چپ و در زیر بناهای مسکونی  را نشان می‌دهد و F4  که شامل شکستگی و خرابی ساحل سمت راست با توجه به افزایش عمق حوضچه آرامش و بستر رودخانه است.
 
از نظر این متخصص ژئوتکنیک، سازه و هیدرولیک به ترتیب باید F1 و F2، و بعد F4 و در نهایت F3 مورد توجه قرار گیرد.
 
 

به گفته او افزون بر گسترش هوازدگی سنگ بستر به علت ترک خوردگی‌های سطحی و فاضلاب ها و غیره فرسایش حوضچه آرامش پای آبشارها و افزایش عمق و حجم دریاچه و خالی شدن زیر شیب‌ها، بارگذاری‌ها و تحرک‌های شهری، ناپیوستگی و غیر همگن بودن ماسه سنگها و وجود لایه‌های مارنی یا بستر سنگی عامل به وجود آمدن این خرابی هاست.
 
 
او مجموعه سازه‌های آبی شوشتر را به سه بخش A،B،Cتقسیم کرده و معتقد است برخلاف آنچه این روزها بر روی آن تمرکز شده ابتدا باید بستر رودخانه را تثبیت کرد ، سپس به سراغ دیواره‌ها و آسیاب‌ها رفت. پس باید ابتدا رودخانه تثبیت و حفره‌ها سنگریزی شود، سپس علاج بخشی آسیاب‌ها با استفاده از شمع و ساحل سمت راست و بعد ساحل سمت چپ با شمع و نیلینگ علاج بخشی شود.
 










 
 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
کل نظرات : ۱
منتشر شده : ۰
در صف انتظار : ۱
غیر قابل انتشار : ۰